فلفل‌دلمه‌ای ( (Capsicum annuum L.گیاهی با ارزش اقتصادی بالا است و توسط ویروس‌های مختلفی آلوده می‌شود. در بین ویروس‌های بیمارگر فلفل‌دلمه‌ای ، ارتوتاسپوویروس‌ها و توباموویروس‌ها از اهمیت بیشتری برخوردار هستند. در سال‌های اخیر علایم ویروسی بر روی فلفل‌دلمه‌ای مشابه علایم ایجاد شده توسط ارتوتاسپوویروس‌ها و توباموویروس‌ها شامل لکه‌های حلقوی سبزرد و بافت مرده بر روی برگ و میوه و همچنین علایم موزاییک برگ و بدشکلی میوه‌ها و ایجاد لکه‌های قهوه‌ای تا سیاه رنگ بر روی آن‌ها در گلخانههای موجود در استان اصفهان مشاهده شده‌است. به منظور شناسایی ارتوتاسپوویروس‌ها و ویروس چروکیدگی قهوه‌ای میوه گوجه‌فرنگی tomato brown rugose fruit virus (ToBRFV) از جنس Tobamovirus طی سال‌های 1401-1399 از گلخانه‌های فلفل‌دلمه‌ای در استان اصفهان با علایم ویروسی نمونه‌برداری انجام شد. از برگ‌ها و میوه‌های فلفل‌دلمه‌ای، RNA کل به روش CTAB استخراج گردید و در آزمون RT-PCR با استفاده از آغازگرهای اختصاصی جنس ارتوتاسپوویروس‌ و توباموویروس‌، آغازگرهای اختصاصی گونه‌های ویروس کلروز فلفل‌دلمه‌ای (CaCV)capsicum chlorosis virus ، ویروس نکروز جوانه بادام‌زمینی groundnut bud necrosis virus (GBNV)، ویروس پژمردگی لکه‌ای گوجه‌فرنگی tomato spotted wilt virus (TSWV) و ToBRFV بررسی شدند. از نمونه‌هایی که دارای علایم لکه‌های حلقوی سبزرد و بافت مرده بر روی برگ‌ها و میوه‌ها بودند، قطعه مورد انتظار bp810 با جفت آغازگر اختصاصی جنس ارتوتاسپوویروس‌ها FJJ200274/FJJ200275 و جفت آغازگر اختصاصی TSWV، FJJ200274/FJJ200275 تکثیر شد ولی قطعات مورد انتظار با جفت آغازگرهای اختصاصی GBNV و CaCV در هیچکدام از نمونه‌ها تکثیر نشدند. همچنین، در تعدادی از نمونه‌ها با علایم موزاییک و بدشکلی برگ‌ها و لکه‌های قهوه‌ای تا سیاهرنگ بر روی میوه در RT-PCR قطعات مورد انتظار جنس توباموویروس‌ و ToBRFV به ترتیب با جفت آغازگرهای ToBamo-F/ToBamo-R و ToBRFV-F/ToBRFV-R با اندازه ها‌ی bp 750 و bp 560 تکثیر شدند. قطعات تکثیر شده با جفت آغازگرهای اختصاصی TSWV و ToBRFV به صورت مستقیم توالی‌یابی شدند و در آزمون BLASTn دارای شباهت بالایی به ترتیب با ژن نوکلئوکپسید جدایه‌های TSWV و ژن پلیمراز جدایه های ToBRFV موجود در GenBank بودند. به منظور انجام مقایسه‌های مولکولی، تعداد چهار جدایه از TSWV و سه جدایه از ToBRFV جهت توالی‌یابی ارسال شدند. همردیف‌سازی چندتایی براساس توالی نوکلئوتیدی ژن نوکلئوکپسید جدایه‌های TSWV و قسمتی از ژن پلیمراز جدایه های ToBRFV با تعدادی از جدایه‌های موجود در GenBank با استفاده از نرم‌افزار DNAMAN 4.0 انجام شد. بر اساس نتایج حاصل از همردیف‌سازی، میزان یکنواختی بین جدایه‌های ایرانی TSWV، از 7/99% تا 100% و با جدایه‌های موجود در بانک ژن بیشتر از 7/96 % و بین جدایه‌های ایرانی ToBRFV از 6/99% تا 8/99% و با جدایه‌های موجود در بانک ژن بیشتر از 6/99 % بود. رسم درخت تبارزایی بر اساس توالی نوکلئوتیدی ژن نوکلئوکپسید جدایه‌های TSWV به روش Neighbor-Joining با 1000 بار تکرار با استفاده از نرم‌افزار DNAMAN 4.0 انجام شد. بر این اساس همه جدایه‌های این پژوهش در یک کلاد قرار گرفتند و بیشترین ارتباط را با جدایه‌ TSWV-VE427 از اسپانیا (DQ376185) داشتند. برای تعیین راندمان انتقال TSWV توسط لارو سن دوم و بالغین Frankliniella occidentalis از روش برگ‌های جدا شده اطلسی استفاده شد. راندمان انتقال این ویروس توسط لاروهای سن دوم و بالغین به ترتیب 33 و 5/42 درصد (65 درصد برای نرها و 30 درصد برای ماده‌ها) بدست آمد. ردیابی ویروس TSWV در بدن بالغین F. occidentalis با استفاده از جفت آغازگر FJJ200274/FJJ200275 در دسته‌های ده‌تایی، سی‌تایی و پنجاه‌تایی تریپس انجام شد. باند مورد انتظار در تریپس‌های بالغ viruliferous تکثیر شد ولی هیچ قطعه‌ای در تریپس‌های non-viruliferous تکثیر نگردید. با توجه به شیوع بالای ویروس‌های TSWV و ToBRFV در گلخانه‌های فلفل‌دلمه‌ای لزوم مدیریت بیماری با استفاده از روش‌های کارآمد از جمله ارقام مقاوم ضروی به نظر می‌رسد.

کلمات کلیدی: ویروس پژمردگی لکه‌ای گوجه‌فرنگی، ویروس چروکیدگی قهوه‌ای میوه گوجه‌فرنگی، RT-PCR، F. occidentalis، راندمان انتقال