چکیده

سیلاب به‌عنوان یکی از مهم‌ترین حوادث غیرمترقبه و همچنینیک عامل تهدیدکننده و مخرب اجتماعی و اقتصادی در جهان، همه‌ساله خسارات جانی ومالی جبران‌ناپذیری را به بار می‌آورد. مدیریت سیلاب و پیش‌بینی میزان گسترش آن،مهم‌ترین و ضروری‌ترین بخش مهار و کنترل آن محسوب می‌شود. امروزه پدیده‌ی سیلاب اثرگذاریبیشتری در مناطق شهری داشته و تحت عنوان سیلاب شهری جایگاه جدیدی را در مطالعاتشهری باز نموده است. شناخت مناطق سیل گیر می‌تواند گامی بلند در مدیریت بهتر سیلاب‌هایشهری باشد، بنابراین برای مقابله با مشکلات سیل­گیری شهرها، در بدو امر باید منشأو عوامل مؤثر در ایجاد این وضعیت در هر شهر را به‌طور کامل شناخت. سیل‌های ناگهانی به دلیل شروع سریع خود که پاسخ و مدیریتمؤثر را محدود می‌کند، در زمره مخرب‌ترین بلایای طبیعی در سراسر جهان هستند. تغییر اقلیم یک اصطلاح کلیدی برای تغییر پدیده‌های آب و هوایی در سراسر جهان است که با افزایش دمای متوسط جهانی همراه است.با توجه به نقش اساسی آب‌وهوا در شکل‌گیری اکوسیستم‌های طبیعی و اقتصادهای انسانی و تمدن‌هایی که بر پایه آن‌ پایه‌گذاری می‌شود، مبارزه و گاهسازگاری با این پدیده اهمیت فراوانی دارد. بدین منظور در این پژوهش اثرات تغییراقلیمبر روند افزایش یا کاهش سیلاب‌های ناگهانی در دوره‌های آینده مورد مطالعه قرار گرفته­است. در ابتدا با استفاده از مدل HEC-HMS به مدل‌سازیبارش رواناب در حوضه بالادست زاینده‌رود پرداخته شده که نتایج مدل‌سازی نشان­دهندهدقت مناسب در کارآیی شبیه­سازی برای آینده را دارد. ضریب NSE برای زیر حوضه‌های قلعه شاهرخ و اسکندری بهترتیب برابر 76/0 و 81/0 و همچنین ضریب تخمین

  برابر 77/0 و 80/0 و شاخص تطابق 76/0 و79/0 هستند. از طرفی از شش مدلGCM برای بررسی تغییرات اقلیمی در دوره 25 ساله براساس سه سناریوی تغییراقلیم یعنی RCP2.6، RCP4.5 و RCP8.5   براساسنسخه پنجم استفاده شد. بر اساس دقت مدل‌های GCM در پیش‌بینی پارامترهای بارش و دما، مدل‌ها وزن دهی و پس‌ازآن با بهکار گرفتن داده‌های GCM سناریوهای تغییراقلیمی ساخته شدند. به‌منظور ریزمقیاس نمایی داده‌های روزانه بارشو دما از مدل LARS-WG استفاده شد. نتایج میانگین تغییرات سالانه در دوره موردمطالعه بیان می‌کند که حداقل افزایش دما مربوط به سناریو RCP2.6 به مقدار 8/0 درجه سلسیوس و حداکثر افزایش دمابه RCP8.5 با افزایش 2/2 درجه سلسیوس تعلق دارد. بههمین صورت حداکثر افزایش بارش نیز با در نظرگیری اختلاف میانگین 25 ساله دورهآینده و تاریخی در سناریو RCP8.5 به مقدار 150 میلی‌متر حاصل شد. در نهایت به‌منظوراستخراج و تحلیل دبی حداکثر سیلاب‌های ناگهانی، داده­های دما و بارش به دست آمدهبه مدل شبیه­ساز وارد و رواناب حاصله با استفاده از روش POT مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج شبیه‌سازی سیلاب‌هایناگهانی برای هر دو زیرحوضه اسکندری و قلعه­شاهرخ در دو دوره­بازگشت 10 و 25 سالهنشان می‌دهد بحرانی‌ترین سناریو برای RCP8.5 است که دبی اوج لحظه‌ای به ترتیب برای حوضه‌هایقلعه شاهرخ و اسکندری برابر 222 و 36 مترمکعببر ثانیه را نشان می‌دهد. بعدازآن RCP2.6 با دبی اوج حداکثر 198 و 5/33 مترمکعب بر

ثانیه و پس‌ازآن RCP4.5 با