حسین حق شناس
موضوع توسعه پایدار به یک نگرانی اساسی برای سیاست¬ها و برنامه¬ریزی¬های حمل¬و¬نقل در جهان تبدیل شده است. سامانه¬های حمل¬ونقل ماهیتی کاملاً پویا، پیچیده و میان رشته¬ای دارند، بنابراین انتقال آنها به سمت پایداری به دو دلیل دشوار است. اول اینکه پوشش همه¬ی جوانب آن به طور همزمان مسئله پیچیده¬ای است و دوم اینکه به یک مانع برای ذینفعان آن با زمینه¬های مختلف تخصصی تبدیل می¬شود. شاخص¬ها (یا شاخص-های ترکیبی) حمل¬و¬نقل پایدار برای غلبه بر این مسائل مفید هستند. ساخت شاخص¬ها شامل مراحل مختلفی است که در آن مجموعهای از شاخصهای مناسب در یک چارچوب بنیادی لحاظ می¬شود. در این پژوهش، میزان انطباق سامانه اتوبوس¬رانی شهر تهران، اصفهان و شیراز با شاخصهای توسعه پایدار تحلیل میشود. برای انجام این مهم ابتدا شاخصهای پایداری حملونقل مناسب بر اساس مقالات مختلف انتخاب شدهاند. این شاخصها به همه ابعاد پایداری: پایداری اقتصادی، اجتماعی، زیستمحیطی سامانه حملونقل اتوبوسرانی پاسخ میدهد. این پژوهش روشی برای ارزیابی عملکرد پایداری اتوبوس¬رانی شهرها با استفاده از تکنیک آنتروپی، تکنیک تاپسیس و شاخصهای ترکیبی را ارائه می¬دهد. این تکنیکها از سادهترین و کارآمدترین روشها در رتبهبندی به شمار میروند. الگوریتم تاپسیس تکنیک تصمیمگیری چندشاخصهی بسیار قوی برای رتبهبندی گزینهها است. از ویژگیهای بارز این روش، توجه به تضاد و تطابق بین شاخصها، حساسیت کم آن به تکنیک وزندهی، ساده بودن محاسبات و سرعت بالای آن، و نیز انطباق نتایج آن با روشهای تجربی میباشد. به این ترتیب شاخص¬های پایداری حمل¬ونقل برای سه شهر محاسبه و سالهای مختلف بررسی آنها رتبهبندی میشوند. سپس عوامل تأثیرگذار بر نتایج رتبهبندی مورد تحلیل و بررسی قرار میگیرد. در بخش دیگر مقایسه و تحلیل وضعیت پایداری اتوبوسرانی شهرها با استفاده از شاخص¬های ترکیبی پایداری انجام میشود. رهیافت اصلی این پژوهش آن است که به منظور بهینهسازی و ارتقای کیفیت سیستم اتوبوسرانی درشهر تهران، اصفهان و شیراز باید برای جبران کمبودهای موجود در زمینه تعداد ناوگان، اصلاح شبکه خطوط، تخصیص اعتبارات لازم برای تجهیزات، تعمیرات و نوسازی ناوگان موجود، مدیریت و تقویت بخش خصوصی برای رسیدن به هزینههای تمام شدهشان ، مدیریت و ایجاد تعادل بین نیاز واقعی شبکه و خدمات اتوبوسرانی و همچنین تدوین مقررات و آموزش رانندگان به منظورکاهش خطای انسانی در حوزه ایمنی مسافران و ناوگان اقدام گردد. در عین حال اصلاح شبکه خطوط موجود برای کاهش ترافیک از یک سو و تحت پوشش قرار دادن نقاط کور حملونقلی شهر و جایگزینی آن با سایر مدهای توجیهپذیر ضروری میباشد.

