لعل کوهستان (Oliveria decumbens Vent.) گیاهی یکساله علفی، گلدار و معطر از خانواده چتریان (Apiaceae) است. این گونه در کشورهای ترکیه، عراق، سوریه و در رویشگاه های ارتفاعات زاگرس مرکزی و جنوبی ایران وجود دارد. عصاره الکلی این گیاه حاوی فلاونوئید، فنل، تانن، آنتوسیانین و آلکالوئید است و اسانس آن به دلیل داشتن ترکیبات شیمیایی تیمول، اثر ضدمیکروبی و ضدویروسی دارد و از آن در صنایع داروسازی استفاده می شود. به طور کلی این گیاه به دلیل ارزش دارویی و در خطر انقراض بودن آن در طبیعت، از پتانسیل خوبی برای زراعت و تولید گل برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر عوامل محیطی بر رشد و خصوصیات کمی و کیفی متابولیت های ثانویه گیاه لعل کوهستان در مرحله گلدهی در مناطق دوان و ملای بلوط شهرستان کازرون استان فارس انجام گرفت. در این مطالعه شناسایی و تعیین ترکیبات شیمیایی گل گیاه با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی طیف سنجی جرمی (GC-Ms) انجام شد. نتایج نشان داد که در عصاره متانولی گیاه، ترکیبات فلاونوئید، فنل، تانن، آنتوسیانین و آلکالوئید و در اسانس آن تیمول، گاماترپینن، میرستیسین و پاراسیمن وجود دارد. مهم ترین خصوصیات رویشگاهی گیاه لعل کوهستان نیز شامل عامل های اقلیمی، خاک، فیزیوگرافیک و پوشش گیاهی بررسی شد. نتایج حاصل از رج بندی به روش آنالیز مولفه های اصلی(PCA ) بر روی 35 عامل محیطی و ترکیبات شیمیایی اصلی و فرعی اسانس گیاه نشان داد که چهار مکان مطالعاتی را می توان به دو رویشگاه عمده تفکیک کرد. بر این اساس رویشگاه اول(مکان های 2، 3   و 4) در ارتفاع پایین‌تری نسبت به سطح دریا واقع‌شده است و از بارش سالانه تا حدی کمتر و دمای بیشتری با شرایط محیطی خشک‌تر و خاک‌های با بافت متوسط تا نسبتا سبک برخوردار است. رویشگاه دوم (مکان1) نیز تا حدی در مناطق مرتفع‌تر با شرایط اقلیمی معتدل و سردتر، دوره یخبندان طولانی‌تر، خاک‌های با بافت متوسط و تا حدی غنی از مواد آلی و حاصلخیز، بر روی تشکیلات زمین‌شناسی آهکی قرار دارد. به نظر می رسد تفاوت های زیست محیطی رویشگاه های جمعیت های مطالعه شده گیاه، باعث پیدایش کموتایپ های مختلف برای گیاه لعل کوهستان گردیده است؛ به طوری که رویشگاه اول دارای ترکیبات اصلی گاما ترپینن(?-terpinene)، تیمول (Thymol)، پارا سیمن (p-Cymene) و 8 ترکیب فرعی و رویشگاه دوم دارای تنها یک نوع ترکیب اصلی میرستیسین (myristicin) و 4 ترکیب فرعی شیمیایی اسانس می باشد. درمجموع می توان اظهار داشت که رفتار های رویشی گیاه و تولید زی‌توده گیاهی و همچنین رفتار های فیزیولوژیک و تولیدات متابولیت های گیاهی گونه لعل کوهستان، به‌طور عمده تحت تأثیر شرایط محیطی در رویشگاه های مورد مطالعه قرار دارد.   بنابراین بر اساس یافته های این پزوهش می توان جمعیت های ممتاز و همگن گیاه لعل کوهستان را با توجه به هدف از کاربرد و کمیت و کیفیت اسانس آن برای زراعت، احیاء و توسعه کشتگاه ها و رویشگاه های گیاه پیشنهاد نمود.