هوشنگ اسدی هارونی
چکیده:
کشور ایران از نظر پتانسیل معدنی یکی از غنیترینکشورهای جهان محسوب میشود. در اینمیان مواد نسوز یکی از پر اهمیتترین مواد بنیادی، پیکره اصلی صنایع و تکنولوژیعصر کنونی را پدید آورده است. نسوزهایتهیه شده از مواد اولیه رسی متشکل از نوعی خاکهای رسی هستند که ترکیب کانیایی آنهااز گروه کانیهای کائولینیتی و ناخالصیهایی مانند اکسیدهای قلیایی، اکسیدهای آهن وتیتانیم تشکیل شده است. مادهمعدنی بوکسیت نیز یکی از مواد اولیه صنعت نسوز است. بوکسیت یک سنگ رسوبی است که درنتیجه هوازدگی سنگهای مختلف آلومینیومدار، در آب و هوای استوایی و با توجه بهمورفولوژی و زهکشی مناسب تشکیل میشود. نهشتههای بوکسیتی از نظر ماهیت و موقعیتزمینشناسی بسیار متنوع هستند و از نظر منشأ به چند گروه تقسیم میشوند. از لحاظژنزی، بوکسیتهایی که سطوح بسیار نامنظم سنگ آهک یا دولومیتهای کارستی شده را میپوشانند، بوکسیتهایکارستی نامیده میشود. بوکسیتهای کارستی کانیشناسی متنوعی دارند و شامل بیش ازصد کانی میگردد و از این میان 8 کانی بوهمیت، دیاسپور، گیبسیت، هماتیت، گوتیت،کائولینیت، آناتاز و روتیل بیشترین فراوانی را دارند و کانیهای اصلی محسوب میشوند.
درایران منابع بوکسیت بهصورت گسترده شده و در بخشهای مختلف پراکنده و قابل استخراجاست. کانسار شهید نیلچیان دوپلان یکی از ذخایر مهم بوکسیت و آرژیلیت ایران است.این ذخیره در ارتفاعات چهارمحال و بختیاری در روراندگیهای زاگرس قرارگرفته است. شـناسـایی مناطق امید بخش جدید در اطرافکانسـارهای از پیش شـناخته شـده، یکی از مهمترین اهداف صـاحبان معادن و مدیراناین بخش میباشــد. با توجه به این موضــوع، بهکارگیرینتـایج مطالعات دورســنجی جهت به کمینه رساندن بررسیهای سطحی بر اساس اطلاعاتطیفی به دست آمده از نقاط دیگر با کانیسازی معلوم، میتواند نتایج مناسبی جهتشناسایی کانسارهای معدنی داشته باشد. بهطورکلی سنجش از دور بر مبنای تابش انرژی الکترومغناطیس به اشیاء و سپس اندازهگیریشدت انعکاس طیفی و اندازهگیری بازتاب این انرژی استوار است. از منظر سنجش از دور و پردازش تصاویرماهوارهای و بهرهگیری از این علم در زمینه پتانسیلیابی مواد معدنی، مطالعاتوسیعی در ایران بر روی نهشتههای بوکسیتی صورت نگرفته است و در منطقه مورد مطالعهنیز تاکنون مطالعهای در این رابطه انجام نشده، بنابراین با توجه به قابلیت دادههایماهوارهای ASTER در بارزسازی کانیهای رسی، کربناتها و مناطق دگرسان شده از یک طرف و کمبودکانسارهای بوکسیتی و اهمیت آنها در صنعت از طرف دیگر، بهکارگیری نتایج مطالعاتدورسنجی بهدلیل کم هزینه بودن و سهولت دسترسی به آنها، در اطراف معدن بوکسیتشهید نیلچیان دوپلان جهت شناسایی مناطق امیدبخش حائز اهمیت میباشد.
در این مطالعه از روشهایپردازش تصاویر ماهوارهای شامل نسبت باندی، ترکیبات رنگی کاذب، آنالیز مولفه اصلیانتخابی، کمترین مربعات رگرسیون شده و نقشهبردار زاویه طیفی جهت تفکیک واحدهایسنگی و بارزسازی کانیهای رسی، کربنات، سنگ بستر و آلتراسیونهای منطقه استفادهشد. تصاویر استخراج شده بااستفاده از روشهای یاد شده تطابق زیادی با یکدیگر داشته و از موقعیت دگرسانیهایموجود در منطقه میتوان بیان نمود که فاقد زونبندی مشخص نسبت به یکدیگر بوده و دربیشتر مناطق دارای همپوشانی میباشند.
کلمات کلیدی: سنجش ازدور، ASTER، بوکسیت، کانیهای رسی، معدن دوپلان