مجيد افيوني مباركه
شرایط پیچیده محیطی مانند آلودگی به فلزات سنگین و افزایش غلظتCO می توانند موجب بروز انواع تنش های فیزیولوژیک در گیاهان شده و عملکرد محصولات کشاورزی را در سطح جهانی کاهش دهند. کادمیم به عنوان یک فلز غیرضروری و آلاینده مهم خاک، با ایجاد تنش اکسیداتیو آثار منفی قابل توجهی بر رشد گیاه و سلامت انسان دارد. افزایش غلظت دی اکسیدکربن از یک سو و افزایش غلظت فلزات سنگین از سوی دیگر از مهم ترین چالش های دنیای امروز است. به منظور بررسی آثار ترکیبی افزایش غلظت CO، آلودگی به کادمیم، نوع بافت خاک و همزیستی اندوفیت Epichlo با دو ژنوتیپ فسکیوی بلند یا B) Festuca arundinacea 75 و C75(، یک آزمایش گلخانه ای با آرایش فاکتوریل تیمارها در قالب طرح کاملا تصادفی و با تجزیه و تحلیل فاکتوریل و تاگوچی دادهها انجام شد. گیاهان تحت دو سطح آلودگی کادمیم (Cd/Cd)، دو نوع بافت خاک (لوم رسی و لوم شنی)، دو سطح CO معمولی و ppm 700 و دو وضعیت آلودگی اندوفیتی (E/E) کشت شدند. پس از هفت ماه، شاخص های عملکرد و گیاه پالایی، غلظت کادمیم، آهن، مس، روی و منگنز در شاخساره و ریشه، نسبت Fv/Fm، کلروفیلa ،b و کاروتنوئیدها اندازه گیری شدند. علاوه بر این، ویژگی های فیزیکی خاک مانندآب گریزی، شاخص های پایداری ساختمان خاک، حجم منافذ خاک، منحنی مشخصه رطوبتی و شاخص کیفیت خاک، کربن آلی و تنفس خاک ارزیابی شد. نتایج نشان داد که حضور اندوفیت و افزایشCO به ویژه در ژنوتیپ B75 موجب افزایش معنی دار عملکرد و بهبود توان گیاه در گیاه پالایی کادمیم شد. همچنین مشخص گردید که بافت خاک لوم رسی با ایجاد شرایط پایدارتر برای ساختمان خاک و بهبود حرکت آب و عناصر غذایی، نقش مهمی در افزایش توان گیاه برای مقابله با تنش کادمیم دارد. غنی سازی با CO2 با وجود تاثیر بر افزایش جذب فلزات سنگین، به واسطه بهبود فتوسنتز و افزایش ترشحات ریشه ای موجب ارتقای رشد ریشه و تحریک فعالیت میکروبی خاک گردید. آزمایش فاکتوریل و همچنین روش تاگوچی نشان داد که غلظتCO و بافت خاک مهم ترین عوامل مؤثر بر گیاه پالایی هستند و در اولویت بالاتری نسبت به ژنوتیپ و حضور اندوفیت قرار دارند. به طور کلی، نتایج این پژوهش نشان می دهد که انتخاب ژنوتیپ مقاوم همراه با غنی سازی CO و حضور اندوفیت می تواند کارآیی گیاه پالایی کادمیم را به ویژه در خاک های ریزبافت به طور معنی داری افزایش دهد.
واژه های کلیدی: دی اکسیدکربن، فسکیوی بلند، گیاه پالایی، اندوفیت، کادمیم و کیفیت خاک