چکیده

برآورد جریان روزانه در حوضه‏های آبخیز برای بعضی پروژه‏های منابع آب نظیر طرح‏های برقابی، طراحی سیستم‏های آبیاری، مدیریت آلودگی رودخانه‎ها، رسوبگذاری مخازن و فرسایش مورد نیاز است.  اما به دلیل نبود چنین اطلاعات در برخی حوضه‎ها اصطلاحاً حوضه‎های فاقد آمار همچنان چالش اساسی برای جامعه هیدرولوژیکی است. در این راستا هیدرولوژیست‎ها به این چالش با گسترش ابزارهای مختلف از جمله منطقه ای کردن مطالعات پاسخ داده اند.  در این تحقیق نیز، روابط رگرسیونی به منظور ترسیم منحنی‎های تداوم جریان برای زیرحوضه‏های فاقد آمار به روش پارامتریک توسعه و مورد ارزیابی قرار گرفت. برای این منظور 13 ایستگاه هیدرومتری مناسب از نظر پراکنش جغرافیایی، طول دور? آماری مناسب و تنوع مساحت که شامل ارمند، (گدار کبک) تگرگ آب،بهشت‎آباد، پل‎کره‎بس، تنگ‎درکش‎ورکش ، بارز، دزک‎آباد، سولگان، کوه سوخته،گردبیشه، تنگ‎زردآلو، زرین درخت و مرغک در حوز? آبخیز کارون شمالی انتخاب و آمارهای ناقص بازسازی شد. پس از ترسیم منحنی های تداوم جریان تمامیزیرحوضه ها مقادیر دبی های شاخص (Q5،Q10،Q20،Q25،Q50،Q70،Q75،Q80،Q90،Q95)   از این منحنی ها استخراج گردید.  در مرحل? بعد متغیرهای فیزیوگرافی، اقلیمی و کاربری اراضی( سطح(A)، محیط(P)، ارتفاع متوسطحوضه(hm)، شیب متوسطحوضه(wsa)، شیب آبراهةاصلی(rs)، زمان تمرکز(tc)، طول آبراهةاصلی(rl)، ضریب میلر (mc)، ضریبگراولیوس(gc)، طول و عرضمستطیل معادل(i,l)،قطر دایرة معادل(cd)و متوسط بارش سالانه (pay))به عنوان عوامل مؤثر در دبی جریان جمع‌آوری گردید سپس بین این مقادیر و مقادیر دبی های شاخص منحنی تداوم جریان تجزیه و تحلیل رگرسیون چند متغیره ، باحضور کلیه متغیرها و با حضور عوامل منتخب بر اساس تحلیل عاملی(یک بار با سه عامل ویک بار هم با پنج عامل) صورت پذیرفت. در مرحله بعد جهت اطمینان از همگنی حوزه‎هایآبخیز کارون شمالی با استفاده از روش تحلیل خوشه‎ای اقدام به این بررسی گردید.نتایج نشان داد که چهار حوضه بهشت‎آباد،  بارز،کوه سوخته، مرغک،   از حوضه‎هایمنتخب غیرهمگن بوده و نه حوزه شامل حوضه‎های   ارمند، (گدار کبک)تگرگ آب، پل‎کره‎بس، دزک‎آباد،سولگان، گردبیشه، تنگ‎زردآلو، زرین درخت، تنگ‎درکش‎ورکش به عنوان یک منطقه همگنتشخیص داده شده‎اند و سپس مراحل قبلی دوباره با9  ایستگاه باقیمانده انجام گردید. برای ارزیابی بهترین مدل رگرسیونی از آماره هایی مانند   RMSE، R² و NS استفاده شد.   نتایج حاصل نشان داد   بهترین مدل، مدل حاصل از تمامی متغیرها و نهایستگاه  همگن حاصل از تحلیل خوشه ای   و مدل استفاده از لگاریتم متغیرها و ایستگاه‎های همگن در مرتبه بعدیبود.مدلاستفاده از همه‏ی متغیرها و تمامی ایستگاه ها نیز دربرخی موارد بهترین عملکرد رانشان داد و مدل استفاده از سه عامل با بیشترین خطا کمترین عملکرد را از خود نشانداد. در بهترین روشها، شیب متوسط حوزه (was) و بارش متوسط سالیانه (pay)بیشترین تاثیر مثبت و ضریب گراولیوس (gc) بیشترین تاثیر منفی را در مدل‎ها داشتند. در تحلیل روابطرگرسیونی، ورود متغیرها به روش Enter عملکرد بهتری را از خود نشانداد.

کلیدواژه ها:حوضه آبخیز، تجزیه و تحلیل عاملی، مدل‎سازی،پیش بینی جریان آب و منحنی تداوم جریان