اكبر ابراهيمي
نظریه ی بحران خودسامانده عملکرد سیستمهای بزرگ و پیچیده را در شرایطی که سیستم نهپایدار و نه ناپایدار، بلکه بهصورت بحرانی پایدار است تشریح میکند. در حالت برقراری این شرایط در سیستم قدرت، بعضی حوادث آغازگر هرچند جزئی میتواند زنجیرهای از خروجهای پی درپی تجهیزات سیستم، که عمده ی آنها خطوط انتقال هستند را به دنبال داشته باشد. در اثر وقوع خاموشیهای ناشی از خروجهای پی درپی، سیستم میتواند دچار فروپاشی ولتاژ و خاموشی سراسری شود و یا با ساماندهی مجدّد خود، در وضعیت پایدار یا پایدار بحرانی جدیدی استقرار یابد. براساس این نظریه، روش شبیه سازی OPA برای مدلسازی رفتار سیستم قدرت در شرایط بحران خودسامانده با همکاری چند مؤسسه ی تحقیقاتی معتبر پیشنهاد شده است. در این روش، تأثیر فرآیندهای بلندمدت تکامل سیستم، از جمله رشد بار و احداث خطوط جدید دیده میشود. در کوتاه مدت نیز با انجام پخش بار DC در هر گام زمانی، که معمولاً یک روز است، تأثیر عملیات اصلاحی و مراقبتهای اپراتور در عملکرد بهتر سیستم،مانند جابجایی تولید و بارزدایی، به صورت احتمالاتی مدل و لحاظ میشود. محصول این شبیه سازی،لیست خطوط خارج شده و سری زمانی بارهای قطع شده در خاموشی های احتمالی ناشی از خروج پی درپی خطوط انتقال است. با استفاده از این نتایج، تابع توزیع احتمال بارهای قطع شده، که معمولاً برای مقادیر کم از توزیعنرمال و برای خاموشی های بزرگ از ضابطه ی توانی پیروی میکند، برآورد و انرژی تأمین نشده سالانه به عنوان ریسک خاموشیها محاسبه میشود.
یکی از اولین کاربردهای مدل DC-OPA که در سالهای اخیر پیشنهاد شده است، استفاده از آن در برنامهریزی احتمالاتی توسعه خطوط انتقال (TEP) است. در این نوع برنامه ریزی، علاوه بر تأمین اهداف متداول در TEP کلاسیک، ریسک خروجهای پی درپی خطوط انتقال و خاموشیهای ناشی از آن نیز کمینه سازی میشود. در این رساله در ادامه و تکمیل روش مذکور، مدل رفتار سیستم قدرت بهصورت AC-OPA استخراج میشود. این مدل با برنامه ریزی TEP کلاسیک ترکیب میشود تا تأثیر دیگر جنبه های واقعی سیستم مانند رفتار توان راکتیو و پروفیل ولتاژ باس نیز در این برنامه ریزی لحاظ گردد. مدل ترکیبی پیشنهادی TEP-AC-OPAنام دارد و در یک فرآیند بهینه سازی چندهدفه برنامه ریزی توسعه خطوط انتقال را ارائه میکند. در این برنامه ریزی، رشد بار پیشبینی شده در افق برنامه با کمترین هزینه تأمین و در عین حال ریسک وقوع خاموشیهای سیستم در طول برنامه کمینه میشود.
همچنین با توجه به مسائل اقتصادی، جغرافیایی و ملاحظات زیست محیطی که احداث خطوط انتقال جدید دربردارد، در ادامه، استفاده از ادوات FACTS بهعنوان جایگزین مناسبی برای احداث خطوط جدید مدّنظر قرار می گیرد. به این منظور، مدل بعضی از ادوات FACTS مرسوم و مناسب مانند SVC ، TCSC و UPFC درمدل AC-OPA پیشنهادی ادغام و مدل ترکیبی جدیدی بهنام FACTS-AC-OPA حاصل میشود. این مدل میتواند تأثیر حضور این ادوات، که بر مبنای اهداف معینی در یک سیستم قدرت نوعی جایابی بهینه و نصب شدهاند، در کاهش ریسک خروجهای پی درپی خطوط انتقال را برآورد کند. بنابراین ابتدا با بررسی جنبه های اقتصادی و محدوده یعملکرد ادوات مختلف، TCSC به عنوان مناسبترین و اقتصادی ترین ادوات FACTS در کاهش ریسک خاموشیها شناسایی و معرفی میشود. سپس در یک برنامه ریزی دوسطحی سناریوهای برتر در توسعه و جایابی بهینه ادوات TCSC در دو الگوریتم جداگانه شناسایی و انتخاب میشود.در یک الگوریتم، بهبود حاشیه بارگذاری سیستم قدرت به روش بهینه سازی محدودیت اپسیلون، و درالگوریتم دیگر، شناسایی و رتبه بندی خطوط آسیب پذیر از نظر وقوع خروجهایپی درپی، با استفاده از مدل پیشنهادی FACTS-AC-OPA مدّنظر قرار میگیرد. در مرحله دوم از هر دو الگوریتم، با استفاده از همین مدل پیشنهادی، تأثیر بلندمدت هر سناریو در کاهش ریسک خاموشیهای ناشی از خروجهای پی درپی خطوط انتقال در شرایط بحران خودسامان ده برآورد میشود. درنهایت، جواب برتر در هر سطح بودجه ی در دسترس تا سقف معین، با تحلیل سود به هزینه از بین سناریوهای مختلف به دست آمده در هر دو الگوریتم مشخص و انتخاب میشود. با شبیه سازی در سیستم تست استاندارد 118 شینه IEEE، کارآیی و مقیاس پذیریالگوریتمها، مدلها و روشهای پیشنهادی در این رساله بررسی و با نتایج منتشرشده از اجرای روشهای مشابه که اخیراً در همین م

