هدف از انجام اینپژوهش بررسی اثرات تغذیه محصولات جانبی به جای اجزای رایج خوراک در جیره گاوهایشیرده پرتولید هلشتاین به عنوان راهکاری بالقوه برای بهبود تولید خالص غذا بود. درآزمایش اول از 12 رأس گاو هلشتاین چند نوبت زایش با روزهای شیردهی 8 ± 112 روزو تولید شیر 25/2 ± 48 کیلوگرم (میانگین ± انحراف معیار) درقالب طرح پایه مربع لاتین 3×3 تکرار شونده با 3 دوره و 3 تیمار استفاده شد.تیمارها عبارت بودند از 1) جیره‌ای بر پایه 26 درصد محصولات جانبی در بخش کنسانتره(BP26)؛ 2) جیره‌ای بر پایه 60 درصد محصولات جانبیدر بخش کنسانتره (BP60)؛ و 3) جیره‌ای بر پایه 95 درصد محصولاتجانبی در بخش کنسانتره (BP95). در اینآزمایش از محصولات جانبی شامل کنجاله جرم ذرت، سبوس برنج، خرده ذرت، جوانه مالت جوو پودر خون که دارای سهم قابل خوردن 2/0 برای انسان می باشند به جای اجزای رایجخوراک یعنی دانه ذرت، دانه جو و کنجاله سویا که دارای سهم قابل خوردن 8/0 برایانسان می باشند، استفاده شد. جایگزینی این محصولات جانبی به جای اجزای رایج خوراکمنجر به کاهش سطح نشاسته، افزایش چربی، الیاف شوینده خنثی و _18/1pef_> گردید. این تغییرات در ترکیب شیمیایی و فیزیکی تیمارهایآزمایشی منجر به کاهش مصرف نشاسته   (01/0> P)، افزایش مصرف عصاره اتری (01/0 > P)و مصرف الیاف شوینده خنثی (01/0 > P) با افزایش سطح محصولات جانبی به صورت خطیگردید. زمان نشخوارکردن بصورت خطی تمایل به معنی داری (07/0 = P)از خود نشان داد. با جایگزینی محصولات جانبی به جای اجزای رایج، pH مایع شکمبه بصورت عددی افزایش، مقدار تولید کل اسیدهای چرب فراربصورت خطی تمایل (06/0 = P) به کاهش،استات بصورت خطی (01/0 > P) افزایش،پروپیونات بصورت خطی (05/0 = P) کاهش، ایزوبوتیراتبصورت خطی (01/0 = P) کاهش، ایزووالرات و والرات بصورت خطی (01/0 > P) کاهش یافت.نسبت استات به پروپیونات بصورت خطی تمایل به افزایش (09/0 = P) از خود نشان داد که ناشی از افزایش استات و کاهش پروپیونات میباشد. با توجه به بهبود شرایط تخمیر شکمبه، درصد چربی شیر (01/0> P)، تولید چربی شیر (01/0 > P)و تولید شیر تصحیح شده بر اساس 5/3 درصد چربی (02/0 = P)، نسبت چربی به پروتئین (01/0 > P)با جایگزینی محصولات جانبی به جای اجزای رایج خوراک بصورت خطی افزایش یافت. همچنین درصد اسیدهای چرب اشباع، اسید پالمتیک، اسیدهای چرب de novo و اسید های چرب mixed بصورت خطی(01/0 > P) کاهش یافت. در حالی که درصد اسیدهای چربغیر اشباع، اسیدهای چرب غیر اشباع با یک پیوند دوگانه، اسیدهای چرب غیر اشباع باچند پیوند دوگانه، اسید استئاریک، اسید اولئیک و اسید های چرب preformed بصورت خطی (01/0 > P) افزایش یافت.در آزمایش دوم از 12 رأس گاو هلشتاین چند نوبت زایش با روزهای شیردهی 7 ± 115 روزو تولید شیر 25/3 ± 47 کیلوگرم (میانگین ± انحراف معیار) درقالب طرح پایه مربع لاتین 3×3 تکرار شونده با 3 دوره و 3 تیمار استفاده شد.تیمارها عبارت بودند از 1) جیره‌ای بر پایه دانه غلات و کنجاله سویا در بخشکنسانتره (SBM-CG)؛ 2) جیره‌ای بر پایه دانه غلات و کنجالهکلزا در بخش کنسانتره (CM-CG)؛ و 3) جیره‌ایبر پایه محصولات جانبی و کنجاله کلزا در بخش کنسانتره (CM-BP). در این آزمایش از محصولات جانبی شامل تفاله چغندرقند، تفالهمرکبات، ملاس چغندرقند و کنجاله کلزا که دارای سهم قابل خوردن 2/0 برای انسان میباشند به جای اجزای رایج خوراک یعنی دانه ذرت، دانه جو و کنجاله سویا که دارای سهمقابل خوردن 8/0 برای انسان می باشند، استفاده شد. جایگزینی محصولات جانبی منجر بهکاهش سطح نشاسته، افزایش قند و الیاف شوینده خنثی گردید. این تغییرات در ترکیبشیمیایی تیمارهای آزمایشی منجر به کاهش مصرف نشاسته (01/0 > P)،افزایش مصرف عصاره اتری (01/0 > P) و مصرف الیاف شوینده خنثی (01/0 > P)گردید. جایگزینی کنجاله کلزا به جای کنجاله سویا منجر به افزایش مصرف ماده خشک (02/0 = P)، انرژی خالصشیردهی (02/0 = P)، تولید شیر خام (01/0 = P)، شیر تصحیح شده بر اساس 5/3 درصد چربی (02/0 = P)، تولید چربی (05/0 = P)، تولیدپروتئین (01/0> P) و کاهش نیتروژن اوره شیر (01/0 > P)شد. با جایگزینی محصولات جانبی به جای اجزای رایج خوراک، درصداسیدهای چرب اشباع، اسید پالمتیک، اسیدهای چرب de novo و اسید های چرب mixed بصورت معنیداری (01/0 > P) کاهش یافت. اما درصد اسیدهای چرب غیراشباع، اسیدهای چرب غیر اشباع با یک پیوند دوگانه، اسیدهای چرب غیر اشباع با چندپیوند دوگانه، اسید استئاریک، اسید اولئیک و همچنین اسید های چرب preformed بصورت معنی داری (01/0 > P) افزایش یافت و بیشترین مقادیر مربوط به تیمار CM-BP بود.