رفتن به محتوای اصلی
x
تعیین ظرفیت چرا با استفاده از داده های زمینی و سنجش از دور در مراتع زاگرس جنوبی (منطقه مورد مطالعه: استان كهگیلویه و بویراحمد)
تاریخ دفاع
استاد

رضا جعفري

دانشکده
مهندسی منابع طبیعی

مراتع و جنگلها جزو بزرگترینسرمایه­های ملی محسوب می­شوند. نقش این عرصه‌ها در تامینعلوفه دام­های اهلی و وحشی، حفاظتخاک، جلوگیری از سیلاب، افزایش نفوذ آب و افزایش آب­های زیرزمینی، تولید گیاهان دارویی- صنعتی و حفظذخایر ژنتیک گیاهی و جانوری انکارناپذیر است. افزایش تعداد دام و چرای بی­رویه و چرایزودرس از مهمترین عوامل تخریب پوشش گیاهی در ایران و سایر کشورها دانسته­اند. یکی ازمهمترین علل تخریب مراتع عدم توجه به ظرفیت چرای مراتع می­باشد. هدف اصلی اینتحقیق تعیین ظرفیت چرا با استفاده از داده­های زمینی و سنجش از دور در مراتع استانکهگیلویه و بویراحمد بوده است. در این تحقیق تعیین تولید خالص اولیه و ظرفیت چرایمراتع   با استفاده از نمونه­برداری صحرایی،تصاویر ماهواره ای و مدلسازی صورت گرفت. به منظور تعیین ظرفیت چرای مراتع استانکهگیلویه و بویراحمد عوامل مؤثر بر ظرفیت چرای مرتع مانند نیاز روزانه هر واحد دامی،طول دوره چرا، ضریب برداشت مجاز، تولید علوفه، محدوده تیپ‌های گیاهی، نیاز غذاییهر واحد دامی و فصل چرا در نظر گرفته شد. برای تعیین ظرفیت چرا شرایط بارندگی­ها ومتوسط تولید در سالهای 2009 تا 2018 (معدل یک دوره 10 ساله) و در سال نمونه­برداریمدنظر قرار گرفت. ابتدا برای برآورد تولید خالص اولیه عناصر اقلیمی مانند متوسطدمای ماهیانه، مجموع بارش ماهیانه و تعداد ساعات آفتابی ماهیانه از ایستگاه‌هایهواشناسی اخذ و میزان تابش موثر خورشید با توجه به تعداد ساعات آفتابی و موقعیتمنطقه در محیط GIS محاسبه و پهنه‌بندیانجام گرفت. با استفاده از نقشه­های میزان بارش، دما، ساعات آفتابی، شاخص­ NDVI مستخرج از تصاویر مودیس و سنتینل-2، تولید خالص اولیهاز طریق مدل CASA برآورد گردید. صحت­سنجینقشه تولید خالص اولیه با استفاده از داده­های زمینی و طرح­های مرتعداری اداره کل منابعطبیعی استان انجام شد. پتانسیل تولید خالص اولیه منطقه نیز با کمک مدل Miami انجام گرفت و تاثیر فعالیت­های انسانی بر تولیدخالص اولیه توسط مقایسه مدل Miami و CASA بررسی ‌شد. نهایتا نقشه ظرفیت چرایی با استفاده از نقشه­های تولیدخالص اولیه ماهیانه، اطلاعات زمینی، تولید گیاهان قابل چرای دام، وضعیت مرتع، ضریببرداشت مجاز، مساحت قابل چرای دام و نقشه شیب در طول دوره چرا استخراج گردید. شاخص خشکسالی (SIAP) با استفاده ازداده­های بارش جهت بررسی اثر خشکسالی بر ظرفیت چرایی برآورد شد. نتایجنشان داد که مقدار تولید واقعی حاصل از تصاویر ماهواره ای در منطقه مطالعاتی بین4/2 تا 2/393 kgha-1در سال 2018 متغیر است. همچنین نتایج نشان داد که اختلاف تولید واقعیو بالقوه در استان بیش ازgC/m2/month     56بوده که می‌تواند نشان­دهنده اثرات منفی دخالت­های انسان در اکوسیستمهای مرتعی منطقهباشد. همبستگی بالای 80 درصد بین نقشه­های تولید و داده­های زمینی و همچنین معناداربودن این روابط در کل تیپ­های مطالعاتی(p-<0.05)، امکان استفاده از آنها در برآورد ظرفیت چراییرا فراهم نمود. حداقل و حداکثر ظرفیت چرایی منطقه مطالعاتی در سال 2018 در یک دورهچرایی 100 روزه به ترتیب 1809 و 297146 واحد دامی در منطقه با وسعت 258387 هکتار بدستآمد؛ که بیشترین مقدار در مراتع با ظرفیت خوب دیده شد. اینمراتع بیشتر در شرق، شمال و مرکز استان قرار داشتند. به تدریج از شرق به غرب و ازشمال به جنوب ظرفیت چرای مرتع کاهش یافت. مطابق SIAPدر سال 2010 و 2017 استان خشکسالی شدیدی را سپری کرده است. امادر سال 2013 و 2016 خشکسالی متوسط بوده است. بررسی پایش ظرفیت چراییاز سال 2009 تا 2018 نشان داد که در زمان خشکسالی میزان واحد دامی حدود 7/0 در هکتارکمتر از ترسالی ها بود.   بطور کلی نتایج نشان داد که داده­های ماهواره­ایبا مقیاس­های مکانی مختلف قابلیت تعیین ظرفیت چرایی در مراتع را دارند و می­تواندبه­عنوان یک ابزار مدیریتی توسط مرتعداران و سازمان­های مربوطه استفاده شود. ایجادنقشه ظرفیت بهنگام مرتع از چرای مفرط و خسارت­های اقتصادی جلوگیری کرده و امکان گزارشدهی به روز از ظرفیت چرایی را در کوتاه­ترین زمان فراهم می­نماید. در مجموع، جهت حفاظتاز اکوسیستم­های مرتعی و استفاده پایدار از آنها، بهره­گیری از فن­آوری سنجش از دوردر ارزیابی و پایش پیوسته ظرفیت چرایی این اکوسیستم ها در ایران و سایر کشورها پیشنهادمی­گردد.  

  

تحت نظارت وف ایرانی