اسپیرولینا یک ریزجلبک سبز آبی است که به دلیل محتوای بالای پروتئین و خواص بیولوژیکی آن شناخته شده است که مستقیماً با فعالیت آنتی‌اکسیدانی آن مرتبط است. به‌لیمو (Lippia citriodora) یک گیاه معطر و دارویی است که در سال‌های اخیر به دلیل فعالیت آنتی‌اکسیدانی بالای آن مورد توجه قرار گرفته است. در این تحقیق از تکنیک الکتروریسی بدون سوزن برای تولید نانوالیاف مرکب پروتئین اسپیرولینا/ژلاتین استفاده شد و سپس از نانوالیاف بهینه تولید‌شده (نسبت 40/60 وزنی/وزنی) برای ریزپوشانی اسانس به‌لیمو (LCEO)، به عنوان یک عامل آنتی‌اکسیدان و ضد باکتری طبیعی، در غلظت‌های مختلف (10، 20، 30، 40%) استفاده شد. در مرحله بعد از نانوالیاف حاوی 30% اسانس به لیمو (35% وزن زئین) در پوشش فیلم زئین برای افزایش کیفیت و زمان ماندگاری فیله ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان در طول نگهداری در یخچال استفاده شد. در طول نگهداری، آزمایشات شیمیایی (pH، عدد پراکسید (PV)، عدد تیوباربیتوریک اسید (TBA)، و محتوای نیتروژن بازی فرار کل(TVB-N))، میکروبی (شمارش باکتری‌های مزوفیل هوازی، سرماگرا، اسید لاکتیک، انتروباکتریاسه، تولید‌کننده H2S و کپک و مخمر)، حسی و دستگاهی (رنگ و بافت) به فاصله هر 3 روز بر روی فیله‌های ماهی انجام شد. با افزایش نسبت پروتئین اسپیرولینا فعالیت آنتی‌اکسیدانی و با افزایش نسبت ژلاتین قطر و یکنواختی نانوالیاف پروتئین اسپیرولینا/ژلاتین افزایش یافت (05/0>p). همچنین با افزایش غلظت اسانس به‌لیمو، ویسکوزیته محلول الکتروریسی‌ و نیز قطر متوسط، فعالیت آنتی‌اکسیدانی، راندمان ریزپوشانی و ظرفیت بارگذاری نانوالیاف افزایش یافت. تجزیه و تحلیل حرارتی نشان داد که اسانس به‌لیموی ریزپوشانی‌شده پایداری حرارتی بالاتری نسبت به شکل خالص آن دارد. بر اساس قطر نانوالیاف، راندمان ریزپوشانی و ظرفیت بارگذاری، نانوالیاف حاوی 30 درصد اسانس به‌لیمو به عنوان تیمار بهینه برای آزمایش‌های بعدی انتخاب شد. نانوالیاف حاوی اسانس به‌لیمو اثرات ضدباکتریایی بر علیه اشریشیاکلی و استافیلوکوکوس اورئوس نشان دادند. سینتیک رهایش اسانس به‌لیمو در محیط‌های بافری شبیه‌سازی‌شده معده‌ای-روده‌ای، بزاق و غذا (فیله ماهی) مورد بررسی و مدل‌سازی ریاضیاتی قرار گرفت. بهترین مدل برای محیط معده مدل مرتبه اول و پپاس-ساهلین، برای محیط روده هیکسون-کروول و پپاس-ساهلین، برای محیط بزاق ریتگر-پپاس و برای محیط شبیه‌سازی‌شده غذا پپاس-ساهلین بود. فیله‌های ماهی پوشش داده شده با زئین حاوی اسانس ریزپوشانی‌شده در نانوالیاف در مقایسه با پوشش‌های حاوی اسانس آزاد در پایان دوره نگهداری کارایی ضد میکروبی بالاتری در مقابل باکتری‌های مزوفیل، سرماگرا، انتروباکتریاسه و همچنین کپک و مخمر نشان دادند. به طور خاص، پوشش زئین حاوی نانوالیاف کمترین شمارش تعداد باکتری‌های مورد بررسی و نیز مقادیر نیتروژن بازی فرار کل (TVB-N) و تیوباربیتوریک اسید (TBA) را در طول نگهداری فیله ماهی نشان داد. علاوه بر این، پوشش‌های حاوی اسانس به‌لیمو (چه به صورت آزاد و چه ریزپوشانی‌شده) فعالیت آنتی‌اکسیدانی خوبی داشتند که توانست به افزایش کیفیت فیله ماهی و حفظ آن کمک کند.

کلمات کلیدی: الکتروریسی بدون نازل؛ اسانس به‌لیمو؛ پروتئین اسپیرولینا؛ ریزپوشانی؛ زئین؛ ژلاتین؛ قزل‌آلای رنگین‌کمان؛ نانوالیاف