چکیده

افزایش جمعیت و توسعه ناپایدار در سال­های اخیر سلامت زیست­بوم­هایآب شیرین و عملکرد آنها را تحت تاثیر قرار داده است. به منظور حفظ و بهبود تنوع زیستیو سلامت اکولوژیکی این زیست­بوم­ها، وجود برنامه­ای مدون جهت پایش زیست­بوم­های آبیضروری است.   هدف اصلی این تحقیق، توسعهشاخص چند متغیره

[1]

برپایه جوامع بی­مهرگان بزرگ کفزی به منظور ارزیابی کیفیت آب رودخانه­های حوضه آبریزکارون بزرگ بود. سایر اهداف   این مطالعه شامل?) تاثیر تغییرات فصلی بر ساختار جوامع بی­مهرگان بزرگ کفزی و در نتیجه بر کاراییشاخص­های زیستی توسعه یافته، ?) استفاده از شاخص­های تنوع عملکردی با هدف افزایشکارایی شاخص­های چند متغیره توسعه یافته و ?) مقایسه کارایی توسعه شاخص به روش انتخابشاخص

[2]

درمقایسه با توسعه شاخص به روش انتخاب سنجه­ها

[3]

؛بود. جهت دستیابی به این اهداف ?? ایستگاه در رودخانه­های حوضه آبریز کارون بزرگانتخاب شد. نمونه برداری در چهار فصل پاییز و زمستان سال ???? و بهار و تابستان???? انجام شد. در هر ایستگاه خصوصیات فیزیکی زیستگاه و متغیرهای فیزیکی و شیمیاییاندازه­گیری شد. علاوه بر این، جوامع بی­مهرگان بزرگ کفزی نمونه برداری و شناسایی(عمدتا در حد جنس) شد. برای تعیین ایستگاه­های با حداقل آلودگی از روش مولفه­هایاصلی (بر پایه متغیرهای فیزیکی و شیمیایی آب و خصوصیات فیزیکی زیستگاه) استفادهشد. مولفه اصلی اول (PC1) به عنوان گرادیان عوامل مزاحمانسانی در هر فصل انتخاب شد. در فصل دوم این مطالعه، کارایی سه روش متداول برایلحاظ کردن اثر تغییرات فصلی در توسعه شاخص­های چند متغیره شامل ?) توسعه شاخص چندمتغیره برای هر فصل به صورت جداگانه ، ?) تجمیع داده­های جمع­آوری شده در فصولمختلف و توسعه شاخص چند متغیره و ?) استفاده از نسبت سیگنال/نویز جهت انتخاب سنجه­هایبا تغییرات کم فصلی در مقایسه با تغییرات مکانی؛ بررسی شد. مطابق نتایج به دستآمده، تغییرات فصلی در حوضه آبریز کارون بزرگ ترکیب سنجه­های نهایی انتخاب شده جهتتوسعه شاخص­ها و همین­طور کارایی شاخص­های مختلف توسعه یافته را تحت تاثیر قرار داد.توسعه شاخص چند متغیره به صورت جداگانه برای هر فصل بهترین روش برای لحاظ کردناثرات تغییرات طبیعی توسعه شاخص­های چند متغیره بود. نتایج این مطالعه نشان داد کهبهترین فصل جهت توسعه شاخص چند متغیره در حوضه آبریز کارون بزرگ فصل­های تابستان وپاییز است. علت این امر ممکن است پایداری عوامل اصلی محیط طبیعی تاثیرگذار برساختار جوامع بی­مهرگان بزرگ کفزی (از جمله دما و شدت جریان) در طی این فصل­هاباشد. در فصل سوم، استفاده همزمان از شاخص­های تنوع عملکردی و تاکسونومیک در توسعهشاخص­های چند متغیره باعث افزایش قابل ملاحظه کارایی شاخص­های توسعه یافته شد.علاوه بر این، شاخص­های چند متغیره تعدیل شده  نسبت به عوامل محیط طبیعی کارایی بالاتری در مقایسه با شاخص­های غیر تعدیلشده داشت. در فصل چهارم، کارایی دو روش اصلی در توسعه شاخص چند متغیره برای حوضهآبریز کارون بزرگ مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که استفاده از روش انتخابشاخص منجر به توسعه شاخص­های چند متغیره با کارایی بالاتر در مقایسهبا روش متداول گردید. در کل، نتایج به دست آمده بیانگر این بود که شاخص­های چند متغیرهتوسعه یافته براساس جوامع بی­مهرگان بزرگ کفزی به طور موثری قابلیت تشخیص حضور آلاینده­هایمختلف در رودخانه­های حوضه آبریز کارون بزرگ را داشته و می­تواند به عنوان ابزاریجهت پایش زیستی این اکوسیستم حیاتی استفاده شود.

کلمات کلیدی: پایش زیستی، گرادیان عواملمزاحم انسانی، تغییرات فصلی، حوضه آبریز کارون بزرگ