رفتن به محتوای اصلی
x
اثرات تنش خشكی و فلز مس بر صفات مورفوفیزیولوژیك و متابولیت های ثانویه در گیاه شاهتره (Fumaria parviflora)
تاریخ دفاع
استاد

محمدرضا وهابي

دانشکده
مهندسی منابع طبیعی

  

غلظت بالای مس (Cu) می­تواند برای گیاهان بسیار سمی باشد. تنش خشکی نیز به عنوان یکتنش مهم محیطی در نظر گرفته می­شود، زیرا باعث تغییرات مورفوفیزیولوژیکی در گیاهانمی­شود. این مطالعه اثرات منفرد و ترکیبی غلظت­های مختلف مس (0، 50، 150، 300 و400 میلی­گرم در کیلو گرم) و تنش‌های خشکی مختلف(شاهد، متوسط و شدید) را بر روی صفات مختلف رویشی، تجمع مس (در ریشه، اندام هوایی ومواد گیاهی حاصل از تقطیر)، محتوای اسانس ، عملکرد دانه، رنگدانه‌های فتوسنتزی، محتوایآنتوسیانین، محتوای کل فنل و فلاونوئید، فعالیت آنتی­اکسیدانی، پرولین و میزانکربوهیدرات­های محلول و میزان مالون­دای آلدهید در شرایط گلخانه و مزرعه بررسی کرد.در شرایط میدانی بذرهای گیاه شاهتره (Fumaria parviflora L) از چهار ناحیه (Z1، Z2، Z3 و Z4) واقع در دو منطقه معدنی (عسکری و رابر) استان کرمان جمع‌آوری شدند.تنش­های خشکی و مس، هر دو به طور مستقل و ترکیبی، رشد گیاه را با کاهش پارامترهای مختلفرشد رویشی سرکوب کردند و باعث فعال شدن سیستم دفاعی گیاه شاهتره شدند. اعمال غلظت50 میلی­گرم در کیلو گرم مس، بر هر کدام از صفاتریخت­شناسی، عملکرد دانه، رنگدانه‌هایفتوسنتزی، پرولین و محتوای آنتوسیانین اثر کاهشی بر اثرات تنش خشکی داشت. در غلظت150 میلی­گرم در کیلو گرم مس، اثر مس بر تنش خشکیدر پارامترهای رشد، عملکرد دانه، رنگدانه­های فتوسنتزی، محتوای کل فنل، محتوای کل فلاونوئیدو میزان مالون­دای­آلدهید بی‌اثر بود در حالی که در محتویات پرولین، میزان کربوهیدرات­هایمحلول و محتوای آنتوسیانین این غلظت اثر فزاینده­ای بر تنش خشکی داشت.

  اثر متقابل تنش مس و خشکی نشان داد که در غلظت‌های300 و 400 میلی­گرم در کیلوگرم، مس اثر افزاینده­ایدر حضور تنش خشکی برای صفات پرولین،محتوای آنتوسیانین، محتوای کل فنل، محتوای کل فلاونوئید،فعالیت آنتی­اکسیدانی و میزان مالون­دای­آلدهید و اثر کاهشی بر میزان کربوهیدرات­هایمحلول داشت. همچنین بر روی پارامترهای رشد، عملکرد دانه و رنگدانه­های فتوسنتزی بیاثر بود. در شرایط تنش خشکی متوسط ، گیاه شاهتره با استفاده از مکانیسم‌های دفاعی توانستتا غلظت مس 150 میلی­گرم در کیلو گرم ، تنش را تحمل کند وپارامترهای رشد اندام هوایی، عملکرد دانه و رنگدانه­های فتوسنتزی کمی کمتر از شاهدبود. همچنین بیشترین بازده محتوای اسانس (56/0 درصد حجمی در وزن) با اعمال 150 میلی­گرمدر کیلوگرم مسدر شرایط تنش خشکی متوسط در مناطق Z3 و Z4 به دست آمد. در مواد گیاهی باقیماندهاز تقطیر، غلظت مس تقریباً مشابه غلظت آن در اندام­هوایی قبل از فرآیند تقطیر بود.بنابراین برای استفاده دارویی از اندام هوایی و محتوای اسانس گیاه شاهتره توصیه می‌شودکه این گیاه در شرایط خشکی متوسط در خاک‌های تحت تنش با حداکثر غلظت 150 میلی­گرمدر کیلوگرم مسکشت شود. همچنین نواحی با غلظت بالای مس (Z3 و Z4) در مناطق معدنی مورد مطالعه نسبت به تنش­هایبالای مس مقاوم­تر بودند و عملکرد دانه، عملکرد رشد و درصد محتوای اسانس بالاتری نسبتبه نواحی با غلظت کمتر مس (Z1 و Z2 )نشان دادند که نشان دهنده این است که در طول زمان گیاهان رشد کرده در مناطق باغلظت بالا­تر مس که مقاومت کمتری داشتند از بین رفته و به تدریج گیاهان مقاوم یکاکوتیپ تشکیل داده­اند که می­توانند غلظت­های بالای مس را بهتر تحملکنند. به همین دلیل پیشنهاد می­شود که برای کشت گیاه دارویی شاهتره در مناطق با تنشمس، بذر این گیاه از مناطق با غلظت بالای مس جمع آوری شود.

تحت نظارت وف ایرانی