چکیده
در سالهای اخیر، یافتن راهکارهای مؤثر و کمهزینه برای بهبود عملکرد فوالدهایTRIP از دیدگاه دستیابی به استحکام باال همراه با چقرمگی مطلوب
توجه محققین و تولیدکنندگان فوالد را برای رقابت در بازار جهانی صنعت خودرو به خود جلب کرده است. بر همین اساس، هدف از پژوهش حاضر ،
ارزیابی اثر افزودن عنصر مس و تغییر دمای آنیل بینبحرانی بر فرآیند رسوبسختی و خواص مکانیکی فوالد TRIP منگنز متوسط بود. بدین منظور، دو
گروه فوالد با ترکیب شیمیایی یکسان حاوی 1 و 2 درصد وزنی مس، ذوب و ریختهگری شدند. سپس عملیات همگنسازی، نورد داغ و نورد سرد روی
شمش ریختگی انجام شد. با توجه به ترکیب شیمیایی، دمای آنیل بینبحرانی برای دستیابی به یک ساختار دو فازی تخمین زده شد. فوالدها به مدت 10
دقیقه در دماهای بین بحرانی C750 ،C780 ،C800 و C850 تحت عملیات حرارتی قرار گرفته و سپس با کوئنچ در آب سرد شدند. بدین ترتیب،
نمونهها با کد 1CuX و 2CuX نامگذاری شدند که عدد اول نشاندهنده مقدار مس و X معرف دمای آنیل بینبحرانی است. حرف W در اسامی نمونهها
نیز مؤید کوئنچ در آب پس از عملیات حرارتی است. ارزیابیهای ریزساختاری نشان داد که ریزساختار نمونههای فوالدی متشکل از فاز فریت به عنوان
زمینه و جزایر آستنیت/مارتنزیت است. با افزایش مقدار مس و افزایش دما، توزیع همگنتری از جزایر آستنیت/مارتنزیت در زمینه فریت حاصل شده است.
آنالیز فازی حضور آستنیت باقی مانده در ریزساختار فوالد را تأیید کرد. در نمونه حاوی میزان بیشتر مس، پیکهای فاز آستنیت بلندتر و پیکهای فاز
فریت از شدت کمتری برخوردار هستند. این بیانگر نقش مس به عنوان پایدارکننده فاز آستنیت در دمای اتاق باشد. با افزایش مقدار مس در فوالد، میزان
آستنیت باقیمانده هر چند کم، ولی افزایش یافته است. در مقابل، با افزایش دمای آنیل، مقدار آستنیت باقیمانده کاهش یافته است، با این حال، این کاهش
برای فوالدهای حاوی مقدار بیشتر مس، کمتر بود به گونهای که با افزایش دمای عملیات حرارتی از C750 به C850 مقدار آستنیت باقیمانده برای
فوالدهای گروه 1CuX و 2CuX به ترتیب 43 %و 36 %کاهش یافت. تحت شرایط عملیاتی یکسان، با افزایش مقدار مس، سختی افزایش یافته است به
گونه ای که بیشترین سختی برای فوالد 2Cu850W به دست آمد که برابر با HV10 635 بود که در مقایسه با فوالد 1Cu850W ،سختی آن حدودا 27 %بیشتر
است. تحت شرایط عملیاتی یکسان، با افزایش مقدار مس، استحکام کششی نهایی افزایش پیدا کرده است. نتایج نشان داد که برای هر دو گروه آلیاژ، با
افزایش دمای آنیل بینبحرانی، استحکام کششی افزایش یافته است به گونه ای که با افزایش دمای آنیل از C750 به C850 برای گروه 1CuX ،استحکام
کششی از 956 مگاپاسکال به 1090 مگاپاسکال و برای گروه 2CuX از 1107 مگاپاسکال به 1229 مگاپاسکال رس