مطالعه حاضر با هدف بررسی اثر متقابل بین فرآوری ذرت و نوع پروتئین بر شاخصه های عملکردی، متابولیت های خونی و توسعه دستگاه گوارش گوساله¬های شیرخوار طی 2 آزمایش مجزا انجام شد؛ در آزمایش اول 72 گوساله هلشتاین (36 نر و 36 ماده) تازه متولد شده به طور تصادفی به یکی از 6 جیره آزمایشی شامل 1. ذرت بلغور + %100 کنجاله کلزا 2. ذرت بلغور + %50 کنجاله سویا + %50 کنجاله کلزا، 3. ذرت بلغور + %100 کنجاله سویا، 4. ذرت فلیک با بخار + %100 کنجاله کلزا، 5. ذرت فلیک با بخار + %50 کنجاله سویا + % 50 کنجاله کلزا، 6. ذرت فلیک با بخار + %100 کنجاله سویا در خوراک آغازین اختصاص یافتند. از شیرگیری در 56 روزگی انجام شد و آزمایش در روز 70 خاتمه یافت. داده ها در یک طرح فاکتوریل 3×2 با استفاده از رویه MIXED (نرم افزار آماری SAS) آنالیز گردید. نتایج آزمایش اول اثر متقابل معنی¬دار بین فرآوری ذرت و نوع پروتئین برای مصرف خوراک و کل ماده خشک مصرفی در دوره پس از شیرگیری و کل دوره را نشان داد (05/0 P?). در دوره پس از شیرگیری %100 کنجاله کلزا و در کل دوره %100کنجاله سویا بیشترین تأثیر را در مصرف خوراک و کل ماده خشک مصرفی داشتند (06/0 P=). اثر متقابل بین فرآوری ذرت و نوع پروتئین برای افزایش وزن روزانه و بازده خوراک در دوره قبل از شیرگیری و کل دوره معنی دار بود (05/0 P?)، اما در دوره پس ازشیرگیری برای افزایش وزن روزانه، تمایل به معنی¬داری داشت (07/0 P=). بیشترین افزایش وزن روزانه و وزن بدن مربوط به تیمار %100کنجاله سویا (قبل از شیرگیری و کل دوره ) و %100کنجاله کلزا (پس از شیرگیری) بود. هیچ¬گونه اثر متقابلی بین فرآوری ذرت و نوع پروتئین در ارتباط با pH شکمبه و غلظت اسیدهای چرب فرار مشاهده نشد. در این آزمایش، بیشترین غلظت ایزوبوتیرات، بوتیرات و ایزووالرات (45 روزگی) مربوط به گوساله¬های مصرف کننده %100 کنجاله سویا و غلظت ایزوبوتیرات، والرات و ایزووالرات (65روزگی) مربوط به گوساله¬های مصرف کننده ذرت بلغور بود (05/0 P?). بیشترین غلظت گلوکز، BUN و BHBA (45 روزگی) مربوط به تیمار %100 سویا بود (01/0 P<). بیشترین غلظت BHBA در 45 روزگی مربوط به گوساله¬های مصرف کننده ذرت فلیک با بخار+%100 کنجاله سویا بوده است. در 65 روزگی، گوساله¬های مصرف کننده ذرت بلغور و پروتئین 100% کلزا دارای بیشترین غلظت BHBA بودند. نتایج آزمایش اول نشان داد که بین فرآوری ذرت و نوع پروتئین برای تیمارهای آزمایشی اثر متقابل وجود دارد، به طوریکه برای ذرت با فرآوری بلغور منبع پروتئین مناسب کنجاله کلزا و برای ذرت با فرآوری فلیک با بخار منبع پروتئین مناسب کنجاله سویا است. با توجه به نتایج آزمایش اول، آزمایش دوم با 48 راس گوساله هلشتاین تازه متولد شده که به طور تصادفی به یکی از 4 تیمار آزمایشی شامل: 1. ذرت بلغور + 6% اکسترود سویا، 2. ذرت بلغور + 12% اکسترود سویا، 3. ذرت فلیک با بخار + 6% اکسترود سویا، 4. ذرت فلیک با بخار + 12% اکسترود سویا در یک آرایش فاکتوریل 2 × 2 با استفاده از رویه MIXED (نرم افزار آماری SAS) آنالیز گردید. نتایج این آزمایش نشان داد هیچگونه اثرمتقابل بین فرآوری ذرت و سطح فول¬فت وجود نداشت اما در دوره پس از شیرگیری، بیشترین مصرف خوراک مربوط به فرآوری ذرت بلغور بوده است (07/0 P=). بیشترین افزایش وزن روزانه و وزن بدن مربوط به تیمارهای ذرت بلغور+%12 اکسترود سویا و ذرت فلیک با بخار +%6 اکسترود سویا بود(05/0 P?). در این آزمایش، بیشترین میزان pH شکمبه مربوط به ذرت بلغور در دوره قبل از شیرگیری و بعد از شیرگیری بود (01/0 P?). کاهش سطح اکسترود سویا از %12 به %6 باعث افزایش میزان pH شکمبه در دوره قبل از شیرگیری شد (01/0 P<). بیشترین غلظت ایزووالرات در تیمار ذرت بلغور و %6 فول¬فت و ذرت فلیک با بخار و %12 فول¬فت در 65 روزگی مشاهده شد. نتایج این مطالعه نشان می¬دهد که بیشترین غلظت گلوکز و BHBA در دوره قبل از شیرگیری، مربوط به گوساله¬های مصرف کننده ذرت فلیک با بخار بوده است. در دوره پس از شیرگیری، یک اثر متقابل معنی¬دار بین فرآوری ذرت و نوع پروتئین در غلظت BUN مشاهده شده است به طوریکه کمترین غلظت مربوط به تیمار ذرت فلیک با بخار+ %6 فول¬فت و ذرت بلغور+ %12 فول¬فت بود که می¬تواند یک شاخص استفاده از نیتروژن در شکمبه و روده باشد (01/0 P=). نتایج آزمایش دوم نشان داد که بین فرآوری ذرت و نوع پروتئین (سطح فول-فت) برای تیمارهای آزمایشی اثر متقابل وجود دارد، به طوریکه برای ذرت با فرآوری بلغور، سطح فول¬فت %12 و برای ذرت با فرآوری فلیک با بخار، سطح فول¬فت %6 مناسب است.

کلمات کلیدی: فرآوری ذرت، منبع پروتئین، گوساله شیرخوار