امروزه با توجه به محدودیت منابع آب و افزایش جمعیت نمیتوان نقش پژوهش ها و فناوریهای نوین برای کاهش مصرف آب در کشاورزی را نادیده گرفت. از مهمترین این روشها میتوان به استفاده از سامانههای آبیاری قطرهای اشاره کرد. این سامانهها آب موردنیاز گیاه را با کارایی زیاد در اختیار گیاهان قرار داده و تلفات ناشی از نفوذ عمقی و تبخیر را به مقدار زیادی کاهش میدهند. همچنین استفاده از مواد جاذب و نگه دارنده آب در خاک مانند سوپرجاذبها میتواند نقش مهمی در نگه داشت آب و به تبع آن افزایش دور آبیاری گیاهان داشته باشد. لذا ضروری به نظر می رسد امکان استفاده از این روشها برای محصولات مهم و راهبردی کشاورزی مانند برنج بررسی شود تا نقشه راه و افق آینده تعیین شود. برنج (Oryza sativa L.) یکی از مهم ترین محصولات زراعی و غذای اصلی بیش از نیمی از مردم جهان است. با توجه به کمبود منابع آب کشور، کشت برنج به صورت سنتی با محدودیت روبه روست. این پژوهش با هدف تعمیم روش های نوین آبیاری در کاریرد سوپرجاذب برای خشکه کاری برنج در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه صنعتی اصفهان (لورک) واقع در نجف آباد طی سال های 1398 و 1399 انجام شد. آزمایش های صحرایی در این پژوهش به صورت کرت های دو بار خردشده در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی در دو سال متوالی اجرا شد. سیستم آبیاری تحت فشار نیز در دو حالت قطرهای-نواری سطحی (فاصله لوله ها 50 سانتیمتر، فاصله قطره چکان ها 20 سانتیمتر، دبی قطره چکان ها 3 لیتر در ساعت) و سیستم قطره ای-زیرسطحی در عمق 30 سانتی متر (فاصله لوله ها 50 سانتی متر، فاصله قطره چکان ها 25 سانتی متر، دبی قطره چکان ها 4 لیتر در ساعت) استقرار یافت. فاصله ردیف های کشت 12 سانتی متر در نظر گرفته شد. در این تحقیق از ارقام برنج به نام های فیروزان، جوزدان و سازندگی به صورت بذر به میزان 80 کیلوگرم در هکتار استفاده شد. به منظور بررسی میزان آب مصرفی، هر یک از سامانه های آبیاری به طور جداگانه به کنتور آب مجهز شد. به طور میانگین در هر سال از دوره مطالعه 40 عملیات آبیاری انجام شد. پلیمر سوپرجاذب در این طرح از شرکت بلور آب ایران بود که به مقدار 125 کیلوگرم در هکتار در زمین به صورت مخلوط با 20 سانتی متر از خاک سطحی استفاده شد. برای تعیین میزان تولید محصول با توجه به آب مصرف شده، شاخص بهره وری آب آبیاری تعیین شد. همچنین در این پژوهش عملکرد و اجزای آن شامل: ارتفاع بوته، تعداد پنجه، طول خوشه، تعداد دانه پر در خوشه، تعداد دانه پوک در خوشه، وزن صد دانه، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت و شاخص سطح برگ سنجش گردید. در این پژوهش آبیاری قطرهای سطحی نتایج بهتری نسبت به آبیاری زیرسطحی نشان داد تا جایی که موجب کاهش 20 درصدی مصرف آب نسبت به آبیاری زیرسطحی شد. همچنین عملکرد دانه و بهره وری آب در سال اول مطالعه در سیستم آبیاری قطره ای سطحی به ترتیب 19 و 22 درصد بیشتر از آبیاری زیرسطحی بوده است. همچنین این صفات در سال دوم به ترتیب حدود 15 و 32 درصد بیشتر از زیرسطحی بود. عملکرد دانه در تیمار حاوی سوپرجاذب در سال های اول و دوم به ترتیب 2549 و 2695 کیلوگرم در هکتار اندازه گیری شد. این در حالی است که عملکرد دانه در تیمار بدون سوپرجاذب 2292 و 2409 کیلوگرم در هکتار برای سال های به ترتیب اول و دوم به دست آمد. به عبارتی مصرف سوپرجاذب در هر دو سال موجب افزایش 10 درصدی عملکرد دانه برنج شد. بر مبنای نتایج، در منطقه مورد مطالعه از بین ارقام آزمون شده در این تحقیق مناسب ترین رقم برای خشکه کاری برنج، رقم سازندگی با میانگین عملکرد دانه 3400 کیلوگرم در هکتار بود.
کلیدواژه: کشت هوازی، آبیاری قطره ای نواری، آبیاری نوین، کشت بذر برنج، هیدروژل