هدف از بررسی عوامل تاثیرگذار بر عملکرد تولید مثلی و باروری گاوها و تلیسه¬های هلشتاین در شرایط آزمایشگاهی و محیط گاوداری از جمله مواردی است که با وجود اهمیت زیاد، در مطالعات و برنامه‌های مدیرتی کمتر به آنها پرداخته شده است. به همین منظور در این مطالعه به بررسی مایع فولیکولی به‌عنوان یک منبع در دسترس در طول تخمک گیری با استفاده از امواج فرا‌صوت (‏OPU‏) جهت بررسی فراسنجه‌های التهابی و متابولیکی که می¬توانند پیش‌بینی‌کننده‌ کیفیت تخمک بوده و همچنین شاخص عملکرد کبد در دوران¬گذار به عنوان یک عدد که در مقایسه با سایر مولفه¬های بررسی سلامت گاوها در این دوران قابل اعتمادتر و آسان¬تر می¬باشد،‏ پرداخته شد. مایع فولیکولی به راحتی در هنگام انجام OPU قابل دسترس است و می‌تواند منبع مناسبی برای پیش‌بینی‌کننده‌های بیوشیمیایی کیفیت تخمک باشد. با استفاده از روش OPU، تخمک¬های بازیابی شده از 60 تلیسه هلشتاین در تولید جنین آزمایشگاهی مورد استفاده قرار گرفتند. مایع فولیکولی در زمان OPU جمع آوری شد تا ارتباط بین فراسنجه¬های مایع فولیکولی و تشکیل بلاستوسیست بررسی شود. تخمک‌های هر تلیسه به صورت جداگانه، در محیط بلوغ آزمایشگاهی به مدت 24 ساعت بالغ شد و سپس با سلول‌های اسپرم بارور شدند. سلول¬های تخم حاصل به مدت 7 روز کشت داده شد و نرخ تشکیل بلاستوسیست ثبت گردید. براساس نتایج کشت سلول¬های تخم¬ حاصل از لقاح آزمایشگاهی، مایع فولیکولی بدست آمده از تلیسه-هایی که حداقل یک بلاستوسیست در نتایج نهایی داشتند به عنوان تلیسه¬های گروه با بلاستوسیت (B) و تلیسه¬های که هیچ بلاستوسیتی در نتایج نداشتند به عنوان گروه بدون بلاستوسیت (F) مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که غلظت پروتئین واکنشی سی‎(CRP) ‎‏ و اسید آمینه¬ی گلوتامین مایع فولیکولی در گروه ‏B‏ بیشتر و غلظت گلوکز و اسیدآمینه¬ی آسپارتات مایع فولیکولی این تلیسه¬ها در مقایسه با گروه F کمتر‏(05/0‏p<‎‏) ‏ بود. علاوه بر این، منحنی مشخصه اصلی (ROC)، تحلیل خوشه سلسله مراتبی (‏HCA‏) و تجزیه و تحلیل زیر شبکه ارتباط نزدیکی بین CRP، بیلی روبین تام و اسید آمینه¬ی گلوتامین با تشکیل بلاستوسیست را نشان داد. با توجه به این یافته¬ها می¬توان گفت غلظت CRP، آسپارتات و گلوتامین در مایع فولیکولی می-توانند پیش بینی کنندهای متوسطی برای احتمال تشکیل بلاستوسیست می‌باشند. در آزمایش دوم جهت بررسی شاخص عملکرد کبد و ارتباط آن با عملکرد تولیدی و تولیدمثلی از 211 رأس گاو هلشتاین شکم 2 به بالا طی روزهای ‏3 و 28 پس از زایش خونگیری به عمل آمد. شاخص عملکرد کبدی با استفاده از غلظت آلبومین، بیلی¬روبین، کلسترول در طی این دو روز محاسبه شد. ‏ براساس عدد بدست آمده برای شاخص عملکرد کبدی، گاوها به دو دسته شاخص عملکرد پایین (‏LFI‎<0‎, L‎‏) و ‏شاخص عملکرد بالا (‏LFI > 0, H‎‏) تقسیم شدند. دام¬ها از نظر ‏ابتلاء به بیماری¬های مختلف و عملکرد تولیدی و تولیدمثلی تا پایان این دوره شیرواری مورد بررسی قرار گرفتند.‏گاوهای گروه L در مقایسه با گاوهای گروه H عملکرد تولیدمثلی ضعیف¬تری در طی دوره شیرواری مورد بررسی ‏داشتند. علاوه بر عملکرد پایین تولید مثلی، گاوهایی با شاخص عملکرد کبدی پایین موارد بیشتری ‏از ابتلاء به بیماری¬های متابولیکی‏(01/0‏p<‎‏)‏ و همچنین تولید شیرکمتر (05/0p<) با چربی پایین¬تری (01/0p<) را ثبت کردند. در ارتباط با فراسنجه¬های خونی، غلظت سرمی آلبومین در روز 28 ‏(01/0‏p<‎‏) ‏ و غلظت کلسترول در روز 3 و‏ 28 ‏(01/0‏p<‎‏) ‏ پس از زایش در گاوهایی با عملکرد کبدی بالا نسبت به گروهی با عملکرد کبدی پایین، بیشتر و غلظت بیلی روبین روز 3 ‏(01/0‏p<‎‏) ‏کمتر بود. بر اساس منحنی ‏ROC‏، رگرسیون چند جمله¬ای و تجزیه و تحلیل زیر شبکه، ‏غلظت سرمی کلسترول و آلبومین در روز 28 پس از زایش پیش بینی کننده¬های خوبی برای عملکرد کبدی گاوها می¬باشند. در کل محاسبه شاخص عملکرد کبدی و بررسی آن در ابتدای دوره شیرواری می¬تواند کمکی در جهت بهبود برنامه¬های مدیریتی، تغذیه¬ای و تولید مثلی گله باشد.

کلمات کلیدی: مایع فولیکولی، پروتئین واکنشی سی، تشکیل بلاستوسیست، گلوتامین، آسپارتات، شاخص عملکرد کبد، کلسترول، آلبومین