کمبود روی یک مشکل تغذیه‌ای رایج در سراسر جهان و گندم مهمترین تامین کننده غذای بخش عظیمی از مردم کره زمین است. روی نقش قابل توجهی در تولید عملکرد گندم دارد و کاهش دسترسی به روی موجب کاهش شدید عملکرد دانه گندم میگردد. این پژوهش بهمنظور بررسی اثر مدیریت کودی بر توزیع سیمپلاستی و آپوپلاستی روی در برگ و ریشه و بهبود ارزش تغذیه‌ای گندم انجام شد. تیمارها شامل کاربرد منابع مختلف کود روی، محلول‌پاشی سولفات روی و Zn-EDTA هر یک به تنهایی و همراه با اوره، کمپلکسهای روی-گلیسین [Zn(Gly)2]، روی-لیزین [Zn(Lys)2]، روی-متیونین [Zn(Met)2]در دو نوبت، اوایل رشد (پنجه زنی) و 15 روز پس از مرحله اول (زمان قبل از ظهور ساقه) با غلظت سه در هزار روی و دو در هزار اوره، همچنین کاربرد خاکی سولفات روی با غلظتهای یک و دو میلیگرم روی برکیلوگرم خاک (که در زمان کشت اعمال گردید)، شاهد (عدم مصرف روی) بر روی دو رقم گندم پیشتاز (روی کارا) و الوند (روی ناکارا) بود که به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در سال 1402-1401 در گلخانه پژوهشی موسس? تحقیقاتی خاک و آب کشور در کرج اجرا شد. نتایج نشان داد محلولپاشی سولفات روی همراه با اوره منجر به افزایش 65/3 برابری غلظت روی ریشه در رقم پیشتاز نسبت به شاهد شد. در رقم الوند محلولپاشی با کمپلکس روی-متیونین افزایش 38/2 و 84/1 برابری غلظت روی ریشه نسبت به محلولپاشی با کمپلکسهای روی-لیزین و روی-گلیسین را به همراه داشت. غلظت روی در آپوپلاست ریشه به طور قابل توجهی بیشتر از غلظت روی سیمپلاستی بود. غلظت روی در آپوپلاست ریشه با کاربرد انواع منابع مختلف کود روی به طور معنیداری افزایش پیدا کرد و اثر مثبت محلولپاشی با کمپلکس روی-متیونین نسبت به سایر تیمارهای کودی بیشتر بود. غلظت روی در سیمپلاست ریشه در رقم پیشتاز به طور معنیداری بیشتر از رقم الوند بود و با کاربرد منابع کودی غلظت روی سیمپلاستی افزایش یافت. محلولپاشی با کمپلکس روی-متیونین توانست منجر به افزایش10/10 برابری روی سیمپلاستی در مقایسه با شاهد گردد. نتایج همچنین نشان داد بیشترین غلظت روی در آپوپلاست برگ در رقم پیشتاز با محلولپاشی با کمپلکس روی-متیونین به دست آمد و کمترین غلظت روی آپوپلاست برگ در هر دو رقم در تیمار شاهد ثبت شد. محلولپاشی با کمپلکس روی-متیونین منجر به افزایش 41/24 و 70/22 برابری غلظت روی در آپوپلاست برگ رقم پیشتاز و الوند در مقایسه با شاهد شد. محلولپاشی منابع مختلف کود روی و حتی کاربرد خاکی سولفات روی به طور معنیداری منجر به افزایش غلظت روی در سیمپلاست برگ هر دو رقم گردید اما اثربخشی تیمار محلولپاشی با کمپلکس روی-متیونین در رقم پیشتاز به طور چشمگیری بیشتر از سایر تیمارها بود. بر اساس نتایج به دست آمده، محلول پاشی با کمپلکس روی-متیونین بیشترین غلظت روی در سیتوزول و اندامکهای برگ را به خود اختصاص داد و کمترین غلظت روی سیتوزول و اندامکهای برگ در تیمار شاهد ثبت شد. محلولپاشی با کمپلکس روی-متیونین توانست باعث افزایش 88/1 و 86/4 برابری غلظت روی در دیواره سلولی برگ در رقم پیشتاز نسبت به تیمارهای محلولپاشی با کمپلکسهای روی-لیزین و روی-گلیسین شود. در رقم پیشتاز محلول‌پاشی Zn-EDTA همراه با اوره و کمپلکس روی-متیونین توانست بهطور معنیداری وزن سنبله را افزایش دهد اما در رقم الوند تاثیر زیادی بر این پارامتر نداشت. کاربرد خاکی روی تاثیر مثبت بیشتری بر افزایش وزن هزار دانه رقم پیشتاز نسبت به رقم الوند داشت بهطوریکه کاربرد خاکی سولفات روی با غلظت یک و دو میلیگرم روی برکیلوگرم خاک توانست وزن هزار دانه در رقم پیشتاز را نسبت به رقم الوند به ترتیب 80/5 و 52/10 درصد افزایش دهد. در رقم پیشتاز محلولپاشی با کمپلکسهای روی-متیونین، روی-لیزین و روی-گلیسین نیز عملکرد را در مقایسه با شاهد بهترتیب 75/65، 78/39 و 65/9 درصد افزیش داد. کاربرد سولفات روی در خاک باعث افزایش معنیدار غلظت روی در دانه نسبت به تیمار محلولپاشی سولفات روی شد. محلول‌پاشی کمپکلس روی-متیونین نیز افزایش 83/1 برابری غلظت روی در دانه را نسبت به شاهد به همراه داشت. کاربرد خاکی سولفات روی با غلظت یک میلیگرم روی برکیلوگرم خاک در رقم الوند و محلولپاشی Zn-EDTA همراه با اوره در رقم پیشتاز غلظت روی در آرد را افزایش داد. محلول‌پاشی کمپلکس روی-متیونین به‌ترتیب منجر به افزایش 81/9 و 51/5 برابری غلظت روی در کاه رقم الوند و پپیشتاز شد. با توجه به نتایج به دست آمده میتوان گفت محلولپاشی با کمپلکس روی-متیونین می‌تواند اثر مثبتی بر عملکرد کمی و کیفی و توزیع درون سلولی روی در گندم داشته باشد.

واژه‌های کلیدی: آمینوکلات روی، سبوس گندم، سولفات روی، آپوپلاست، سیمپلاست