چکیده

تنوع زیستیجهان به علت تخریب و تکه‌­تکه شدن زیستگاه، حضور گونه­های بیگانه، آلودگی، بهره­برداریبیش از حد و تغییر در مدیریت زمین، توسعه زیرساخت­ها و رشد جمعیت انسانی رو به نابودیاست. علاوه بر فعالیت­های انسانی، تغییرات اقلیمینیز به‌واسطه تغییر در شرایط زیستگاهی مطلوب گونه‌ها به طور مضاعف آسیب‌پذیری آنهارا افزایش می‌دهد. واکنش به تغییرات اقلیمی و کاربری اراضی می‌تواند در سطح زیرجمعیت رخ دهد. این تغییرات منجر به سازگاری یا تغییر الگوهای حرکتی در میان افرادزیرجمعیت می‌شود؛ بنابراین، نیاز به مدل‌سازی پاسخ‌های بالقوه در میان زیر جمعیت‌هابه طور فزاینده‌ای ضروری است. بااین‌حال باتوجه‌به کمبود اطلاعاتکمی و ژنتیکی در سطح زیر جمعیت، مدل‌های پیش بینی‌کنندهپراکنش گونه به طور معمول در سطح جمعیت انجام می‌شود. امروزه تغییرات اقلیمی وکاربری اراضی یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایی است که تنوع زیستی را، از طریق جابه‌جایییا انقباض زیستگاه مناسب گونه‌ها، با خطر انقراض مواجه کرده است. گور وحشی آسیایی(Equushemionus) که در بخش بزرگی از آسیا گسترش یافته است،به دلیل کاهش شدید جمعیت و انزوای زیرجمعیت‌ها در خطر انقراض قرار دارد. براین اساس در این رساله مطلوبیت وپیوستگی زیستگاه گور آسیایی در دو سطح جمعیت جهانی و زیرجمعیت تحت اثر ترکیبیسناریوهای مختلف اقلیمی و کاربری اراضی در سه بازه زمانی گذشته، حال و آیندهارزیابی شده‌اند. همچنین با توجه به اهمیت سطح زیر جمعیت در تصمیمات مدیریتی واقدامات حفاظتی، بررسی زیر جمعیت گور ایرانی در سطح ملی به منظور معرفی سایت‌هایمعرفی مجدد پرداخته شد. عملکرد سه رویکرد مدل‌سازی ارتباط ساختاری (مسیر حداقلهزینه فاکتوریل، کریدور سیمای سرزمین و نظریه‌مدار الکتریکی) را در مقایسه با داده‌هایتله‌متری گور ایرانی به‌منظور پیش‌بینی مسیرهای جابه‌جایی در جنوب ایران ارزیابیشده است. نتایج نشان می‌دهد که پیش‌بینی‌مطلوبیت زیستگاه برای آینده (تا سال 2070و بر اساس سناریو بدبینانه) یک‌روند کاهشی در وسعت زیستگاه و تعداد لکه‌های پیش‌بینی‌شدهمطلوب را برای تمام زیر جمعیت‌هایگور آسیایی (کاهش زیستگاه در سال 2070 تحت سناریو بدبینانه به ترتیب برای زیرجمعیت گور مغولی، گور ایرانی، گور سوری، گور هندی و کیانگ پیش‌بینی شده است) دارد. با توجه بهنتایج حاصل از این مطالعه، توجه به زیر جمعیت‌های در معرض خطر شامل گور مغولی وهندی ضروری به نظر می‌رسد. همچنین لازم است به منظور حفاظت از زیرجمعیت‌هایگورآسیایی به زیستگاه‌های فرامرزی توجه نمود که این مهم در حال حاضر توسط موانعسیاسی مختل شده ‌است. مرزهای سیاسی در پاکستان-هندوستان، ایران-ترکمنستان وافغانستان شرایط مطلوب را برای زیرجمعیت‌های هندی و ایرانی با محدودیت روبرو کردهاست. نتایج حاصل از مدلسازی در سطح ملی نشان داد که باتوجه‌به تغییرات اقلیمی وکاربری اراضی، زیستگاه مطلوب گور ایرانی تا سال 2080، 7/55?کاهش می­یابد که منجر به کاهش 3/81 درصدی گستره زیستگاه‌های بالقوه در مناطق حفاظتشده خواهد شد. با این حال منطقه حفاظت‌شده بهرام گور یکی از مناطق پایدار در مواجهبا تغییرات اقلیمی و کاربری اراضی است. بیش‌ترین مطلوبیت در این منطقه در داخلپارک ملی قطرویه پیش‌بینی شد که دلیل آن به مقاومت زیاد سیمای سرزمین در خارج ازپارک ملی قطرویه به دلیل چرای دام و در نتیجه کاهش امنیت نسبت داده شد. علاوه براین در ایران اولین اقدام حفاظتی به منظور حمایت از گور ایرانی انتخاب سایت‌هایمعرفی مجدد پایدار می‌باشد.