چکیده

در راستای دست­یابی به مهم‌ترینهدف اکوتوریسم (حفاظت از منابع طبیعی)، در این مطالعه، شهرستان فریدونشهر به‌عنوانیکی از چشم­اندازهای کوهستانی بکر در استان اصفهان بر اساس طیف­طبیعی طبقه‌بندیشد. برای این منظور، ابتدا 9 معیار کلیدی در دو خوشه انسانی و طبیعی انتخاب شد وسپس نقشه‌های آن‌ها در محیط نرم افزار GIS با توجه به شاخص­هایاکوتوریسم تهیه شد. وزن دهی به این شاخص‌ها توسط روش BWMانجام شد و طبق این وزن‌دهی، خوشه طبیعی از دید متخصصان، وزن بالاتری را نسبت به خوشهانسانی به خود اختصاص داد و از بین معیارهای طبیعی نیز بالاترین امتیاز به امکانمشاهده حیات‌وحش تعلق گرفت. سپس وزن‌های حاصله با استفاده از روش WLC، در معیارهای انتخابی ضرب شدند و با تلفیق نقشه معیارهایاستاندارد شده، نقشه نهایی طبیعی­بودن در 5 طبقه به دست آمد. برای اعتبارسنجی نقشهتهیه شده، از آنالیز حساسیت استفاده شد و اعتبار نقشه طیف طبیعی بررسی گردید.نتایج آنالیز حساسیت، نشان دهنده سازگاری بالای مکانی نقشه طبیعی تهیه شده بود. براساس نتایج به دست آمده، حدود 60 درصد شهرستان فریدونشهر، بکر است و قسمت اعظم اینمناطق بکر در بخش‌های غربی شهرستان به دلیل دوری از جاده‌های اصلی و شیب‌های تند متمرکز شده است. در ادامه پرسشنامه‌ای به‌صورتآنلاین تهیه گردید تا اطلاعات مربوط به گردشگران این منطقه تهیه گردد و گردشگرانمتناسب با سطح آگاهی و نیازهای توسعه‌ای گروه‌بندی شوند. سپس ظرفیت برد اجتماعی وفیزیکی گردشگری برای هریک از این گروه‌ها محاسبه شد. در ادامه پرسشنامه دیگری جهتسنجش میزان آگاهی محیط­زیستی جامعه میزبان و فرهنگ پذیرش گردشگر تهیه گردید و به‌صورتحضوری توسط جامعه میزبان تکمیل گردید. سپس با توجه به اطلاعات جمع­آوری شده از پرسشنامه‌هاو نقشه طیف طبیعی آماده‌شده، عناصر کلیدی جهت مدل‌سازی دینامیکی منطقه مورد مطالعهدر بازه زمانی 2010-2020 تعیین گردیدند و 4 زیرسیستم گردشگری، حفاظت از منابعطبیعی، مردم محلی و اقتصاد گردشگری مشخص شدند. بدین منظور ابتدا مدل‌سازی کیفی (فرضیه‌هایدینامیکی و نمودارهای علی- معلولی) و سپس مدل‌سازی کمی (نمودارهای حالت-جریان ومعادله نویسی) برای زیرسیستم‌های مختلف انجام شد و در نهایت اعتبار مدل تهیه شدهبا استفاده از پارامترهای آماری و برخی آزمون‌های اعتبارسنجی تأیید شد. سپس بااستفاده از آنالیز حساسیت، پارامترها­ی موثر جهت طراحی سناریو تعیین گردیدند.نتایج آنالیز حساسیت نشان داد که مدل نسبت به پارامترهای نرخ ورود گردشگر سخت، طولمدت اقامت گردشگر سخت، تبدیل مراتع به زمین­های کشاورزی و چرای دام، حساسیت قابلتوجهی دارد. لذا با تغییر پارامترهای موردنظر به همراه بعضی دیگر پارامترها، 5 سناریو تعریف گردید. تحلیل سناریوهای طراحی شده نشان دادکه در صورت ادامه روند کنونی، کاهش چشم­گیری در طبیعی­بودن مقاصد گردشگریفریدونشهر اتفاق خواهد افتاد، ضمن اینکه جمعیت مردم محلی نیز روند نزولی سریعی راطی خواهد کرد. لذا در سناریوهای واقع­بینانه 3 و 4، با کاهش اندکی در عوامل تخریبمنابع طبیعی و افزایش ورود گردشگر سخت و سرمایه­گذاری جهت افزایش اقامت این گروه،می­توان روند فعلی از دست رفتن جاذبه­های طبیعی را کندتر کرد و از طریق افزایشدرآمد و اشتغال گردشگری، زمینه مهاجرت معکوس بومیان منطقه را فراهم کرد.

کلیدواژه‌ها: اکوتوریسم، طیفطبیعی، فریدونشهر، ظرفیت برد گردشگری، مدل‌سازی دینامیکی