در بخش اول این پژوهش با استفاده از حلال اتکتیک کولین کلراید-روی کلراید، واکنش افزایش هستهدوستی تری فنیل فسفیت به مشتقات -نیترواستایرن بررسی شد. این واکنش با استفاده از دو اکی والان تری فنیل فسفیت منجر به سنتز -سیانو فسفوناتها شد. این واکنش روشی جدید برای سنتز این ترکیبات با ارزش به شمار میرود. کلیه محصولات تحت شرایط بهینه شده شامل 20 مول درصد حلال اتکتیک به عنوان حلال و کاتالیست، زمان 6 ساعت و دمای 80 درجه سانتیگراد سنتز شدند. در بین حلالهای اتکتیک مختلف کولین کلراید-استیک اسید، کولین کلراید- اوره، کولین کلراید- روی کلراید وکولین کلراید-قلع کلراید، کولین کلراید- روی کلراید بالاترین بهره را در ایجاد محصول نشان داد. پس از خالص سازی محصولات، برای تعیین و اثبات ساختار آنها از روشهای FT-IR، 1H-NMR، 13C-NMR، 31P-NMR و GC-MS استفاده شد. ده مشتق مختلف در این واکنش ساخته شد که بهره واکنش برای مشتقات حاوی گروههای الکتروندهنده بالاتر بود. از آنجایی که مکانیسمهای ممکن برای واکنش جالب توجه هستند، در بخش دوم از این پژوهش سعی شده تا کلیه مسیرهای ممکن برای رسیدن به محصول با استفاده از محاسبات نظریه تابعی چگالی (DFT) مورد بررسی قرار گرفته تا مکانیسم مورد نظر مشخص شود. برای این کار، ساختار مواد اولیه، محصولات، حدواسطها و حالات گذار مورد بهینه سازی قرار گرفتند. برای بهینه سازی و محاسبه فرکانسها در هر مرحله از روش M062x و مجموع حالت پایه def2svp استفاده شد و انرژی آنها به دست آمد تا نمودار پیشرفت واکنش در مسیرهای مختلف به دست آید. در پایان مسیرهای پیشنهادی مورد مقایسه قرار گرفتند و مسیری که دارای انرژی آزاد گیبس منفیتر و انرژی فعالسازی کمتری بود به عنوان مسیر قابل قبول انتخاب شد. انرژی آزاد گیبس، انرژی کل، ثابت تعادل و سرعت در تمامی مراحل محاسبه شده و مورد مقایسه قرار گرفتند. در بخش سوم این پژوهش، ترکیبات -آمینوفسفوناتها از طریق واکنش سه جزئی بین دی آمین، آلدئید و دی متیل فسفیت سنتز شدند. محصول این واکنش، بیس--آمینوفسفوناتها بوده که تاکنون چهار مشتق مختلف طی زمان 12 ساعت و دمای 80 درجه سانتی گراد با بازده بالای 80 درصد با استفاده از این روش به دست آمدهاند.
کلماتکلیدی: حلال اتکتیک، -سیانوفسفوناتها، -آمینوفسفوناتها، شیمی محاسباتی، تری فنیل فسفیت، مکانیسم.