افزایش نسبت اسیدهای چرب امگا-6 به امگا-3 درساختار اسپرم انسان و گونه های مختلف حیوانات سبب افت کیفیت منی و افزایش آسیب به DNA اسپرم می¬شود. بنابراین، ترکیب اسیدهای چرب اسپرم ممکن است تعیین¬کننده قابلیت لقاح آن باشد. در مطالعه حاضر دو آزمایش جداگانه انجام شد. در آزمایش اول به منظور بررسی ارتباط بین اسپرم و نسبت اسیدهای چرب امگا-6 به امگا-3 از 56 مرد (با میانگین سن 25 تا 45 سال) با سابقه ناباروری یا کم باروری که به کلنیک ناباروری اصفهان مراجعه داشته¬اند، نمونه منی تهیه شد. مردان بر اساس وضعیت DNA اسپرم به دو دسته شدت بالا وشدت پایین از آسیب DNA اسپرم گروه¬بندی و کیفیت مایع منی و اسپرم آن¬ها (شاخص¬های اولیه سنجش کیفیت اسپرم، میزان هیستون‌های باقی‌مانده، تکه تکه شدن DNA و ترکیب اسیدهای چرب اسپرم و پلاسمای منی مورد ارزیابی قرار گرفت. مقایسه میانگین-های بین دو گروه توسط آزمون t استیودنت انجام گرفت و به منظور بررسی روابط بین متغییر¬های اندازه¬گیری شده، از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. بر اساس نتایج، در افراد با آسیب به DNA اسپرم بالا تحرک اسپرم به طور قابل توجهی پایین تر، اما میزان هیستون¬های باقی مانده و پراکسیداسیون لیپیدی بالاتر بود. اسپرم مردان که آسیب DNA بالایی داشتند، دارای میزان بالاتری از اسیدهای چرب اشباع، غیراشباع با یک پیوند دوگانه و نسبت اسید¬های چرب امگا-6 به امگا-3 در اسپرم و پلاسمای منی بود (05/0 > P). همبستگی پیرسون یک رابطه مثبت (05/0 > P) را بین نسبت اسید¬های چرب امگا-6 به امگا-3 با درصد هیستون های باقیمانده اسپرم، آسیب به DNA و میزان پراکسیداسیون لیپید¬ها هم در اسپرم و هم در پلاسمای منی نشان داد. به طور کلی، نتیجه گرفته شدکه ناباروری¬های ناشی از کمبود اسیدهای چرب امگا-3 قابل تشخیص بوده و با مکمل کردن این اسیدهای چرب در رژیم غذایی این افراد می¬توان آن¬ها را درمان کرد. در آزمایش دوم از قوچ به عنوان یک مدل پستاندار استفاده و اثرافزودن دو نسبت کم و زیاد از اسیدهای چرب امگا-6 به امگا-3 بر کیفیت مایع منی، ترکیب اسید¬های چرب و آسیب به DNA اسپرم مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور، 20 راس قوچ نژاد شال وارد یک طرح آزمایشی فاکتوریل 2×2 با 4 گروه آزمایشی (هر گروه با 5 تکرار) قرار گرفتند: 1-گروه دریافت کننده جیره با نسبت امگا-6 به امگا-3 زیاد و بدون مکمل آنتی اکسیدانی گیاهی ، 2-گروه دریافت کننده جیره با نسبت امگا-6 به امگا-3 زیاد و به همراه مکمل آنتی اکسیدانی گیاهی ، 3-گروه دریافت کننده جیره با نسبت امگا-6 به امگا-3 کم و بدون مکمل آنتی اکسیدانی، 4-گروه دریافت کننده جیره با نسبت امگا-6 به امگا-3 کم و به همراه مکمل آنتی اکسیدانی. تغذیه قوچ¬ها با جیره¬های حاوی نسبت کم از اسیدهای چرب امگا-6 به امگا-3 باعث بهبود (05/0 > P) شاخص¬های عملکردی اسپرم شامل حجم مایع منی، غلظت اسپرم، تحرک اسپرم و شاخص HOST (به ترتیب %40، %58 ، %41 و %15) گردید. اثر اصلی نسبت اسیدهای چرب امگا-6 به امگا-3 نشان داد که مصرف جیره حاوی نسبت کم از اسیدهای چرب امگا-6 به امگا-3 منجر به کاهش (01/0 > P) وضعیت اکسیداتیو در سیتوپلاسم و غشای اسپرم (به ترتیب %55 و %76) شد. در این مطالعه، تغذیه قوچ¬ها با تیمار¬های حاوی نسبت کم از اسیدهای چرب امگا-6 به امگا-3 (001/0 > P) آسیب به DNA (شامل شاخص های آنیلین بلو، کرومومایسین A3 و آکریدین نارنجی، به ترتیب %36، %90 و %68 کاهش) را به همراه داشت. علاوه بر این، مصرف تیمار¬های حاوی نسبت کم از اسیدهای چرب امگا-6 به امگا-3 به طور قابل توجهی غلظت اسیدهای چرب دوکزاهگزاانوئیک اسید، آیکوزاپنتاانوئیک اسید و امگا-3 را در اسپرم افزایش داد، در حالی کاهش نسبت اسیدهای چرب امگا-6 به امگا-3 در اسپرم (71?، 001/0 > P)، پلاسمای سمینال (35?، 01/0 > P)، و پلاسمای خون (55?، 01/0 > P) را به همراه داشت. افزودن آنتی اکسیدان گیاهی به خوراک باعث افزایش معنی¬دار (05/0 > P) پروتئین کل و سوپراکسید دیسموتاز (به ترتیب %5 و %29) شد، در حالی که لیپوپروتئین¬های کم چگال و مالون دی¬آلدهید را کاهش (به ترتیب %19 و %36) داد (01/0 > P). به طور کلی، نتایج ما نشان داد که مکمل کردن نسبت کم از اسیدهای چرب امگا-6 به امگا-3 در خوراک قوچ‌ها منجر به بهبود شاخص ¬های کیفیت اسپرم و کاهش آسیب به DNA خواهد شد.

واژگان کلیدی: اسپرم، انسان، قوچ، آسیب به DNA، نسبت اسیدهای چرب امگا-6 به امگا-3، فراسنجه¬های خون