جابجایی شیردان (Displaced Abomasum یا DA) یکی از مهم ترین بیماری های متابولیکی در گاوهای شیری پرتولید است که معمولا در دوره پس از زایمان رخ می دهد. در صورت وقوع جابجایی شیردان، این عضو از موقعیت طبیعی خود (در سمت راست زیر شکمبه) خارج و به سمت چپ یا راست بدن گاو حرکت می کند. نرخ بروز این ناهنجاری 3/3% برآورد گردید که از 9/1% تا 9/4% در سطح گله های مختلف متغیر بود. با توجه به افزایش موارد جابجایی شیردان در سال های اخیر، تحقیق حاضر با هدف تخمین اثرات بالقوه DA بر عملکرد گاوهای هلشتاین ایران، بررسی اثرات DA بر عملکرد تولیدی (با استفاده از مدل خطی مختلط)، عملکرد تولیدمثلی و حذف (با استفاده از مدل رگرسیون با خطرات متناسب کاکس)، پیش بینی احتمال بروز صفت جابجایی شیردان با استفاده از الگوریتم های یادگیری ماشین، برآورد وراثت پذیری و همبستگی بین DA با صفات تولیدی و برخی از بیماری ها (کتوز و متریت) و نیز محاسبه زیان های اقتصادی ناشی از DA با استفاده از یک مدل زیست اقتصادی، انجام شد. داده های مورد استفاده در این تحقیق، از 8 مزرعه تجاری گاوهای شیری هلشتاین که بین سال های 2011 تا 2020 زایمان کرده بودند، جمع آوری شدند. همه مزارع دارای سیستم های نگهداری در جایگاه های آزاد بوده و با استفاده از جیره کاملا مخلوط تغذیه می شدند. نتایج تحلیل رگرسیون لجستیک نشان داد، زایمان در ماه های سردتر، دوره شیردهی طولانی تر و طول دوره آبستنی طولانی تر با افزایش احتمال بروز DA در گاوهای شیری مرتبط است. از دیگر عوامل خطر شناسایی شده در ارتباط با جابجایی شیردان می توان به تولید شیر بالا، نسبت چربی به پروتئین شیر بالا و تجربه اختلالاتی مانند کتوز، تب شیر، متریت و جفت ماندگی اشاره نمود. نتایج محاسبه کسرهای قابل انتساب به جمعیت (PAFs)، که با در نظر گرفتن ارتباط بین عامل خطر و میزان شیوع آن در جمعیت، با دقت بیشتری عوامل خطر را در سطح جمعیت اولویت بندی می کند، نشان داد که بالاترین PAF مربوط به نسبت چربی به پروتئین شیر قبل از وقوع DA است. طبق نتایج مدل خطی مختلط و آنالیز بقا، DA می تواند اثرات منفی قابل توجهی بر عملکرد تولیدی و تولیدمثلی داشته باشد. علاوه بر این، گاوهای مبتلا به DA با افزایش خطر حذف زودهنگام از گله مواجه هستند. بنابراین، افزایش بروز DA می تواند زیان های مالی قابل توجهی برای گله های پرورش گاو شیری به دنبال داشته باشد. در این راستا، مجموع هزینه های DA برای هر مورد وقوع 252 دلار برآورد گردید که هزینه های درمان و دامپزشکی، بالاترین نسبت را به خود اختصاص دادند. با توجه به تأثیر بالای بروز DA برعملکرد گاوهای شیری، ازنقطه نظر اقتصادی، پیشگیری از وقوع DA در مزارع پرخطر گزینه مناسبی است. دراین راستا، نتایج پیش بینی احتمال بروز DA در مطالعه حاضر نشان داد، الگوریتم های ML روش های مفیدی برای پیش بینی DA در صورت متعادل بودن مجموعه داده ها هستند. وراثت پذیری برآورد شده برای DA با استفاده از مدل های خطی و آستانه ای در این تحقیق به ترتیب 003/0 034/0 و 014/0 160/0 برآورد شد. همبستگی ژنتیکی DA با کتوز و متریت نیز مثبت برآورد گردید که نشان می دهد گاوهای حساس به DA ازنظر ژنتیکی بیشتر مستعد کتوز و متریت هستند. همبستگی ژنتیکی بین DA و بسیاری از صفات تولیدی در این تحقیق مثبت بود، که نشان می دهد ادامه انتخاب برای صفات تولیدی ممکن است مشکلات مرتبط با سلامتی را در ماده دام ها افزایش دهد، چرا که نسبت گاوهایی با تعادل منفی انرژی بیشتر و به ویژه در اوایل دوره شیردهی را افزایش می دهد. در مجموع می توان اذعان داشت که آگاهی از عوامل خطر، پیامدهای DA و زیان مالی هر مورد رخداد DA می تواند دامداران را متقاعد سازد تا از استراتژی های پیشگیرانه مناسبی برای کاهش بروز DA در سطح گله استفاده نمایند. همچنین وجود یک ابزار پیش بینی مفید می تواند به تولیدکنندگان در اتخاذ تصمیمات مدیریتی بهینه در این حوزه کمک نماید.

کلمات کلیدی: جابجایی شیردان، فاکتور خطر، خسارات اقتصادی، پیش بینی، ارزیابی ژنتیکی.