ریشه‌ی گیاه برازمبل غنی از ترکیبات ترپنوئیدی به نام تانشینون است که از لحاظ پزشکی حائز اهمیت هستند. در این پژوهش استخراج ترکیبات تانشینون از گیاه برازمبل توسط روش‌های رفلاکس حرارتی، فراصوت و مایکروویو با پیش تیمار پلاسمای سرد مورد ارزیابی قرار گرفت. در ادامه تحقیق، از روش ترسیب ضد حلال به‌عنوان یک روش کارآمد برای ریز پوشانی کردن ترکیبات تانشینون و تولید نانو ذرات پکتین- زئین حاوی تانشینون استفاده شد. با توجه ‌به یافته‌های ارائه‌شده در بخش اول، تیمار 18 کیلوولت به مدت 5/1 دقیقه به‌عنوان تیمار بهینه پلاسمای سرد، حمام اولتراسونیک با تیمار 100 وات به مدت 60 دقیقه به‌عنوان تیمار بهینه روش اولتراسونیک و تیمار 600 وات در زمان پرتودهی 25 دقیقه به‌عنوان تیمار بهینه روش ماکروویو انتخاب شدند. نتایج نشان داد که پیش تیمار پلاسمای سرد به‌طور قابل‌توجهی استخراج ترکیبات تانشینون را در همه روش‌ها افزایش داد، اما محتوای ترکیبات فنول کل و به دنبال آن خاصیت آنتی‌اکسیدانی نمونه‌ها تحت تأثیر پیش تیمار پلاسمای سرد کاهش یافت. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد تلفیق پیش تیمار پلاسمای سرد با روش استخراج ماکروویو، کارآمدترین روش برای استخراج ترکیبات تانشینون از ریشه گیاه برازمبل بود؛ همچنین ازلحاظ مصرف انرژی، روش تلفیقی پیش تیمار پلاسمای سرد و ماکروویو مؤثرترین و مقرون به‌صرفه‌ترین روش در مقایسه با سایر روش‌های استخراج بود. در بخش دوم به‌منظور یافتن فرمولاسیونی مناسب با اندازه ذرات نانو، اثر غلظت‌های مختلف پکتین و نسبت‌‌های مختلف تانشینون به زئین بر ویژگی‌های فیزیکی نانو ذرات پکتین-زئین حاوی تانشینون بررسی شد. بر این اساس غلظت پکتین 1 گرم بر لیتر و نسبت تانشینون به زئین 1/1:0 گرم/ گرم برای تهیه نانو ذرات پکتین- زئین حاوی تانشینون انتخاب شدند. نانو ذرات پکتین-زئین حاوی تانشینون تهیه‌شده بر اساس فرمول بهینه، دارای متوسط قطر حجمی، اندازه توزیع ذرات و پتانسیل زتا در حدود 02/0± 13/0 میکرومتر، 06/0±19/0 و 01/0±62/38- میلی ولت بودند. علاوه بر این، راندمان انکپسولاسیون و شاخص پایداری نانو ذرات تهیه‌شده به ترتیب در حدود % 06/0±41/79 و 50/0± 62/0 بود. نتایج حاصل از طیف جذبی نانو ذرات پکتین- زئین حاوی تانشینون، نشان داد تانشینون در نانو ذرات پکتین- زئین به‌طور کامل ریز پوشانی شده و پیوند الکترواستاتیک عامل اصلی تشکیل نانو ذرات بوده است؛ همچنین پیوندهای هیدروژنی و هیدروفوب در تشکیل نانو ذرات پکتین- زئین حاوی تانشینون نیز دخیل بودند. نتایج حاصل از انحلال‌پذیری ترکیات تانشیون ریزپوشانی شده و قابلیت پخش مجدد نانو ذرات نشان داد که حضور پوشش پکتین باعث بهبود ترکیات تانشیون ریزپوشانی شده شد، همچنین نانو ذرات پراکندگی و پایداری مطلوبی در آب داشتند. نتایج نشان داد که خاصیت آنتی‌اکسیدانی نانو ذرات پکتین- زئین فاقد تانشینون در حدود%18/0 ± 30/45 بود که این می‌تواند مربوط به پلیمر زئین باشد و حضور ترکیبات تانشینون در نانو ذرات پکتین-زئین باعث افزایش خاصیت آنتی‌اکسیدانی تا حدود%20/0 ± 04/72 شد که این نشان‌دهنده خاصیت آنتی‌اکسیدانی زیاد ترکیبات تانشینون است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که حضور پوشش پکتین در سطح نانو ذرات زئین حاوی تانشینون تأثیر قابل‌توجهی برافزایش پایداری نانو ذرات در محیط شبیه‌سازی‌شده معده و روده داشت و منجر به رهایش تدریجی و کنترل‌شده ای از تانشینون در محیط شبیه‌سازی‌شده معده و روده نسبت به نانو ذرات زئین حاوی تانشینون بدون پوشش پکتین شد. نتایج نشان داد که نانو ذرات پکتین- زئین حاوی تانشینون پایداری مطلوبی در برابر تغییرات pH محیط و تیمار حرارتی داشتند اما با افزایش میزان غلظت نمک محیط اندازه نانو ذرات به‌طور معنی‌داری افزایش یافت و درنهایت در غلظت 5/0 مولار نمک رسوب زردرنگی از نانو ذرات در ته ویال مشاهده شد. نتایج نشان داد که هر دو عامل زمان و دمای نگهداری تأثیر معنی‌داری بر پایداری نانو ذرات پکتین- زئین حاوی تانشینون در طی انبارداری داشتند. نانو ذرات پکتین-زئین حاوی تانشینون پایداری قابل قبولی در طی انبارداری در دمای 4 درجه سلسیوس در طی 30 روز داشتند.

کلمات کلیدی: ترکیبات تانشینون، پیش تیمار پلاسمای سرد، نانوذرات، روش ترسیب ضد حلال، تنش‌های محیطی، قابلیت پخش مجدد نانو ذرات