بسیاری از ماهیان تجاری در شرایط اسارت دچار اختلال های تولیدمثلی می شوند و استفاده از ترکیبات مشابه هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH) می تواند برای القا، تسریع و هم زمان سازی تولیدمثل و نیز افزایش کمیت و کیفیت اسپرم مناسب باشد. هورمون آزادکننده گنادوتروپین، به عنوان یک هورمون هیپوتالاموسی، نقش محوری در القای تولیدمثل دارد. در برخی از گونه های ماهیان، این هورمون باید در چند مرحله تزریق شود که این امر موجب ایجاد تنش در ماهیان مولد و در نتیجه کاهش کیفیت و کمیت گامت های حاصل می شود. امروزه به منظور جلوگیری از تزریق های مکرر، از حامل های مختلفی برای رهش آهسته هورمون ها استفاده می شود. از جمله این حامل ها می توان به میکروسفرهای پلی لاکتیک-کو-گلیکولیک اسید (PLGA) اشاره کرد. مرحله اول این مطالعه شامل ساخت میکروسفرهای mGnRHa-PLGA با استفاده از فرآیند امولسیون روغن در آب (O/W) بود. نتایج آزمون های FTIR نشان داد که PLGA و mGnRHa با یکدیگر تداخل ندارند. همچنین نتایج آزمون های SEM و PSD نشان داد که میانگین اندازه میکروسفرهای حاوی mGnRHa برابر با 09/877/14 میکرومتر است. با استفاده از دستگاه HPLC مشخص شد که میزان کارایی دارو در میکروسفرهای حاوی mGnRHa برابر با 28/206/44 درصد بوده و این محصول قادر است هورمون را تا 73 روز رهایش کند. در مرحله دوم مطالعه، پس از تگ گذاری 50 قطعه ماهی مولد نر قزل آلای رنگین کمان (01/209/40 گرم و 80/1036/738 سانتی متر)، ماهیان به پنج تیمار تقسیم شدند که شامل: تیمار شاهد (تزریق محلول PBS)، تیمار 10A (تزریق 10 میکروگرم mGnRHa به ازای هر کیلوگرم وزن بدن ماهی) و تیمارهای 10M، 20M و 40M که به ترتیب شامل 10، 20 و 40 میکروگرم mGnRHa به ازای هر کیلوگرم وزن بدن ماهی به صورت محصورشده در میکروسفرهای آهسته رهش PLGA بودند. نمونه برداری از اسپرم و خون در روزهای 0، 9، 21، 47 و 60 پس از تزریق انجام شد. در نمونه برداری دوم، در تیمار 10A افزایش سطح تستوسترون پلاسما، حجم اسپرم و تعداد سلول های اسپرم در مقایسه با نمونه برداری اولیه مشاهده شد، با این حال این شاخص ها در نمونه برداری های بعدی به سرعت کاهش یافتند. در مقابل، این شاخص ها در تیمار 40M در تمامی نمونه برداری ها بالاتر از سایر تیمارها بودند و همچنین در 40M ، بیشترین مقدار شاخص گنادی (GSI) پس از 61 روز مطالعه مشاهده شد (P<0.05). تیمارهای اعمال شده تأثیری بر مدت زمان تحرک، درصد تحرک و شاخص های سیستم CASA اسپرم نداشتند (P>0.05). نتایج نشان می دهد که استفاده از mGnRHa آهسته رهش، بدون کاهش کیفیت اسپرم، می تواند موجب افزایش طول دوره اسپرم دهی تا دو ماه، حجم اسپرم و تعداد سلول های اسپرم شود. بر اساس این نتایج، به نظر می رسد برای مزارعی که برنامه تکثیر آن ها کمتر از دو ماه است، استفاده از 40 میکروگرم mGnRHa محصورشده در میکروسفرهای PLGA گزینه مناسبی باشد، در حالی که برای مزارعی با برنامه تکثیر کوتاه تر از 61 روز، استفاده از mGnRHa به صورت حاد پیشنهاد می شود.
کلمات کلیدی: قزل آلای رنگین کمان، میکروسفر، mGnRHa، اسپرم، تولیدمثل، آهسته رهش