زنبورداری یکی از قدیمی ترین مشاغل در حوزه کشاورزی است که مهمترین نقش آن در طبیعت با دخالت در فرایند عمل گرده افشانی، افزایش تولید محصولات کشاورزی و از همه مهمتر حفظ و احیای محیط زیست می باشد. بعلاوه، زنبور عسل در تولید مستقیم محصولاتی نظیر عسل، گرده، بره موم، ژل رویال نیز نقش مهمی داشته، برای زنبورداران سودآوری مستقیم دارد. نظر به اینکه انتخاب میان نژادها یا آمیخته‌های مناسب آنها همواره بستگی به شرایط استفاده‌کنندگان و نیز شرایط محیطی و مرتعی آنها و از همه مهمتر نیاز بازار دارد، و نیز از آنجایی که استحصال فرآورده‌های زنبور عسل ارزش اقتصادی بالایی دارد، لذا انتخاب سویه مناسب مناسب که هم از عملکرد مطلوبی برخوردار باشد و هم کار با آن در عمل برای زنبوردار ساده بوده، دردسرهای کمتری بدنبال داشته باشد،از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. با توجه به سوء استفاده افراد سودجو از زنبورداران در شرایط حال بازار ایران، مبنی بر فروش نژادهای خاص به عنوان نژاد برتر، این مطالعه در جهت آگاه‌سازی بیشتر زنبورداران برای استفاده از نژادهای مختلف زنبورعسل سازگار با اکوسیستم ایران انجام شده است. هدف از اجرای این تحقیق مقایسه عملکرد 4 نژاد زنبور عسل ایرانی، ایتالیایی، کارنیولان، قفقازی و نیز آمیخته ایرانی-ایتالیایی و آمیخته ایرانی-کارنیولان می‌باشد. بخشی از این پژوهش در سال 1399 در منطقه شرق اصفهان، منطقه فریدونشهر و بخشی از آن در شهرستان بوشهر انجام گردید. در این طرح 52 عددکندو برای هر نژاد یا آمیخته و در مجموع 150 عدد کندو از نژادها یا آمیخته‌های مختلف استفاده شد. اطلاعات مربوط به وزن ملکه‌ها و روز تخم‌ریزی آنها و نیز اطلاعات مربوط به تولید عسل و گرده‌گل در این پژوهش گزارش شده است. نتایج بدست آمده از عملکرد تولید عسل در نژادهای مورد بررسی در این تحقیق نشان داد که میانگین تولید عسل سالانه در آمیخته ایرانی-ایتالیایی نسبت به سایر نژادها بیشتر بوده است، اما از لحاظ صفت زمستان‌گذرانی نژاد ایرانی نسبت به سایر نژادهای مورد بررسی برتری بیشتری داشته است. لذا به پرورش دهندگانی که قصد استحصال عسل بهاره بیشتری دارند پیشنهاد می شود به ترتیب از زنبورعسل آمیخته ایرانی-کارنیولان، آمیخته ایرانی-ایتالیایی، نژاد کارنیولان، قفقازی، ایتالیایی و در آخر از نژاد ایرانی استفاده نمایند. به پرورش‌دهندگانی نیز که قصد استحصال عسل تابستانه بیشتری دارند، با توجه به اینکه مراتع ایران عمدتا از پوشش گیاهی گون و انواع خارهایی پوشیده شده است که اکثرا در تابستان دوره گلدهی آنها بیشتر می‌باشد، پیشنهاد می شود به ترتیب از زنبورعسل آمیخته ایرانی-ایتالیایی، آمیخته ایرانی-کارنیولان، نژاد ایتالیایی، کارنیولان، ایرانی و در آخر از نژاد قفقازی استفاده کنند. تولیدکنندگانی نیز که تصمیم بر استحصال بیشتر عسل کُنار از مراتع جنوب کشور را دارند، پیشنهاد می شود از زنبور های عسل‌ آمیخته ایرانی-ایتالیایی، نژاد ایرانی، آمیخته ایرانی-کارنیولان، نژاد ایتالیایی، نژاد کارنیولان و سپس نژاد قفقازی استفاده نمایند. ولی در مجموع و در بحث آمیخته گری حتما باید به این نکته بسیار مهم عنایت داشت که واردات زنبور عسل همیشه راه حلی قابل قبول ولی در کوتاه مدت است، چرا که این نوع راهکارها اقداماتی بسیار پرهزینه بوده که خطرات بهداشتی مهمی را نیز برای کلنی های زنبور عسل کشور به همراه دارد و به همین دلیل به شدت ناپایدار است. بعلاوه سویه های وارداتی عمدتا با شرایط آب و هوایی و صنعت زنبورداری کشور سازگار نمی باشند. به همین دلیل اکثر کشورها در حال بازگشت به اصلاح نژاد سویه‌های بومی کشور خویش هستند. لذا به صنعت زنبور داری کشور و بویژه سیاست گذاران این حوزه پیشنهاد می شود برای احیای پایدار صنعت زنبورداری، هدف اصلی خویش را بر اصلاح و بهینه کردن سویه های بومی کشور بنمایند، چرا که این سویه ها در طولانی مدت با شرایط آب و هوایی ایران، تنوع اقلیمی و نوع مراتع آن سازگاری بیشتری داشته و بازدهی مطلوب تری را در بلند مدت برای کشور و صنعت زنبورداری به‌دنبال خواهند داشت.

کلمات کلیدی: زنبورداری پایدار، زنبور عسل ایرانی، زنبورعسل ایتالیایی، زنبورعسل کارنیولان، زنبورعسل قفقازی، آمیخته گری، آمیخته ایرانی-کارنیولان، آمیخته ایرانی-ایتالیایی