چکیدههیدروکربن‌های آروماتیک چند حلقه‌ای (PAHs) گروهی از آلاینده‌های آلی پایدار هستند که به دلیل حلالیت کم در آب و خاصیت آب‌گریزی عمدتاتمایل دارند که با ذرات معلق پیوند تشکیل دهند و در رسوبات اکوسیستم‌های آبی تجمعپیدا نمایند. در نتیجه مطالعه آن‌ها در مغزه‌های رسوبی اکوسیستم‌های آبی به‌عنوانآرشیوهای طبیعی، اطلاعات بسیار ارزشمندی در مورد تغییرات محیطی گذشته ارائه می‌دهد. اینمطالعه با هدف بازسازی وضعیت آلودگی نفتی و تعیین منشاء ترکیبات PAHs در مغزه‌هایرسوبی تعیین سن شده یک دریاچه شهری (دریاچه نور یا دریاچه ذوب‌آهن) و دلتایرودخانه زاینده‌رود (به عنوان ورودی تالاب بین‌المللی گاو‌خونی) انجام گرفت.متغیرهای فیزیکی و شیمیایی (شامل درصد رطوبت، چگالی ظاهری، چگالی خشک، درصد ماده‌آلی،هدایت الکتریکی، pH و اندازه ذرات رسوب) در هر سه مغزه رسوبی تجزیه و تحلیل شد. درصدذرات ماسه در دریاچه ذوب‌آهن و در دو ایستگاه شاخ‌میان و کوه‌سیاه، درصد ذرات سیلتو رس غالب بود. تعداد 50 نمونه رسوب ازسه مغزه رسوبی دریاچه ذوب‌آهن (cm 77)، مغزه شاخ‌میان (cm 40) ومغزه کوه‌سیاه (cm 10) انتخاب شد. غلظت 26 ترکیب PAHs در هر نمونهرسوب پس از استخراج به روش سوکسله با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی- طیف‌سنجیجرمی (GC- MS) اندازه‌گیری شد. دامنه تغییرات غلظت کل 26 ترکیب PAHs در مغزه‌هایرسوبی دریاچه ذوب‌آهن، شاخ‌میان و کوه‌سیاه به ترتیب 51/668- 38/95، 92/167-24/79 و ng g^-1 01/241-68/98 بدست آمد که نشان می‌دهد رسوبات مورد مطالعه در مقایسه با رسوبات اکوسیستم‌هایآبی سایر نقاط جهان، در طبقه آلودگی کم تا متوسط قرار می‌گیرد. بیشترین غلظت مجموع 26 ترکیب PAHs در عمق‌های5/25، 5/28 و5/54 سانتی‌متر دریاچه ذوب‌آهن، عمق‌های 13 و 31 سانتی‌متر مغزه شاخ‌میانو عمق‌های 5/2 و 5/7 سانتی‌متر مغزه کوه‌سیاه مشاهده شد. منشاء ترکیبات PAHs با دوروش الگوی ترکیبی و نسبت‌های تشخیصی تعیین شد. منشاء غالب ترکیبات PAHs در هر سهمغزه رسوبی پایروژنیک و مخلوطی از پتروژنیک و پایروژنیک بود و منشاء پریلن نیزپایروژنیک بدست آمد. همچنین مشخص شد افزایش غلظت ترکیبات PAHs با منشاءغالب پتروژنیک در لایه‌های cm 5/25 دریاچه ذوب‌آهن، cm 13 شاخ‌میانو cm 5/2 کوه‌سیاه به دلیل ریزش نفتی در رودخانه زاینده‌رود در فروردینسال 1387 است. احتمالا غلظت بیشتر ترکیبات PAHs در دریاچه ذوب‌آهننسبت به دو ایستگاه دیگر به دلیل نزدیک بودن دریاچه ذوب‌آهن به محل حادثه ریزشنفتی می‌باشد. تعیین سن نسبی مغزه‌های رسوبی مورد مطالعهبر اساس تطبیق لایه‌های شاخص ریزش نفتی، مطابقت بسیار خوبی را با نتایج تعیین سنرسوبات در مطالعات قبل با استفاده از روش ²¹⁰Pb و ¹³⁷Cs نشان داد. مقایسه تغییرات زمانی بارترکیبات PAHs با عوامل محیطی مختلف مانند تغییرات جمعیت، مصرف سوخت‌های فسیلی،شاخص خشکسالی هواشناسی (SPI)، شاخص خشکسالی هیدرولوژیک (SDI) و میانگین دبی

سالانه ایستگاه‌های هیدرومتری پل کله و ورزنه ارتباط مستقیمی نشان نداد.