چکیده

پیچیدگی­های طبیعت ازنظر عناصر تشکیل دهنده آن، اگرچه مدیریت­های علمی و اجرایی بزرگ مقیاس را دچارچالش می­کند، ولی دیدگاه­های کوچک مقیاس را تقویت می­کند. در بحث حوضه­های آبخیز وآبخیزداری، نمونه­ای از دیدگاه کوچک مقیاس، مواجهه جریان ورقه­ای با موانع و پستیو بلندی­های خرد می­باشد. هدف از این مطالعه بررسی کارایی پستی وبلندی­هایخردطبیعی در کنترل رواناب است. این مطالعه در حوضه سنگ سفید واقع در شهرستان نجف‌آباداستان اصفهان، به وسعت10196 هکتار دارای اقلیم خشک و بارش سالیانه 140 میلی­متراجرا شد. در منطقه مورد مطالعه انواع پستی و بلندی خرد شناسایی گردید، که در منطقهکوهستانی و صخره سنگی، میکروتراس طبیعی، در حد بین کوهستان و دشت یا خط کنیک،نوارگیاهی طبیعی و در نهایت در قسمت دشتی میکروبانکت طبیعی شناسایی گردید. هر پستیو بلندی خرد شامل دو بخش کلی محل منبع و محل نفوذ رواناب می­باشد و البته در میکروبانکتاین دو بخش عملا در سه زیربخش فرسایش (محل منبع)، رسوب و شن (محل نفوذ) توسعهیافته­است و حجم ذخیره چالابی که منطبق بر منطقه رسوب است، هم مد نظر قرار گرفته­شد.با دستگاه شبیه‌ساز باران اقدام به شبیه‌سازی بارشی به میزان 4/10 میلی­متر در مدت30دقیقه در هر جزء پستی و بلندی خرد گردید.  بوسیله روندیابی جریان و دادن ضریب رواناب به هر جزء نهایتا خروجی رواناب ورسوب هر پستی و بلندی خرد بدست آمد. این عمل برای هر جرء بصورت مستقل هم انجام شد.با رینگ‌مضاعف نمودار   نفوذ   در هر جزء پستی و بلندی خرد محاسبه گردید وخصوصیات خاک از جمله بافت، اجزای شن، وزن مخصوص ظاهری، اسیدیته،   شوری، درصد رطوبت اشباع، میزان آهک و ماده آلیخاک هم بررسی شد. مقایسه آماری بین اجزای مختلف میکروبانکت‌ بوسیله آنالیز واریانسو بین خروجی میکروبانکت،‌ میکروتراس و نوارگیاهی با شاهدهای جداگانه بوسیله مقایسهمیانگین با عدد ثابت، با سطح معنی داری 5 درصد، انجام گردید. عملکرد پستی و بلندی­هایخرد از نظر کنترل رواناب و رسوب و افزایش نفوذپذیری مورد بررسی قرار گرفت، درمیکروتراس کنترل رواناب، در نوارگیاهی کنترل رواناب و نفوذپذیری، و کنترل رسوب درحالت مستقل، در میکروبانکت تفاوت کنترل رواناب و نفوذپذیری و البته تفاوت غلظترسوب، فقط در حالت اجرای رواناب بالادست معنی­دار گردید و خروجی میکروبانکت حتیبدون احتساب ذخیره چالابی در مقایسه با شاهد در تمامی موارد معنی­دار گردید. بررسیخصوصیات خاک نشان داد که وزن مخصوص ظاهری در میکروتراس و درصد ماده آلی، وزن مخصوصظاهری، درصد سیلت، رس و اجزای درشت شن در میکروبانکت معنی­دار گردید.     در کلنتایج حاکی از اثر بخش بودن پستی و بلندی‌های خرد در کنترل رواناب و تا حدودی رسوبمی­باشد و خصوصیات خاک کم­تر معنی‌دار گشت و همین اندک تفاوت هم بیشتر در لایهسطحی مشاهده شد که بیان از تاثیر متقابل عملکرد پستی و بلندی خرد و خصوصیات لایهسطحی خاک داشت. از بین سه پستی و بلندی خرد، میکروبانکت کارایی بیشتری در کنترلرواناب داشت و حتی مقدار زیادی از ظرفیت ذخیره چالابی (مخزن کنترل رواناب) آن تحتبارش شبیه­سازی شده خالی ماند.