در سال های اخیر، استفاده از راهكارهای دوستدار محیط زیست نظیر محرك های زیستی میكروبی و غیرمیكروبی به منظور افزایش بهره وری و كیفیت محصولات كشاورزی مورد توجه قرار گرفته است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر كاربرد هم زمان قارچ های آربوسكولار مایكوریزا و نانوذرات سیلیس بر ژنوتیپ های مختلف گل محمدی انجام شد.این پژوهش در قالب طرح بلوك های كامل تصادفی به صورت اسپلیت در مزرعه آموزشی_پژوهشی دانشگاه صنعتی اصفهان اجرا گردید. مواد گیاهی شامل پنج ژنوتیپ گل محمدی (D237، D234، A104، A105 و C193) و تیمارهای آزمایشی شامل دو سطح قارچ های مایكوریزا (كاربرد و عدم كاربرد) و سه سطح نانوذرات سیلیس (صفر، 20 و 40 میلی گرم بر لیتر) بود. تلقیح قارچ مایكوریزا در زمان كاشت و به صورت خاكی انجام شد و پس از تثبیت همزیستی، محلول پاشی برگی نانوذرات سیلیس طی سه نوبت در ابتدای فصل رشد اعمال گردید. نتایج نشان داد كه كاربرد قارچ های مایكوریزا به همراه 40 میلی گرم در لیتر نانوسیلیس به ترتیب سبب افزایش رشد رویشی (طول ساقه 19 درصد و قطر ساقه 58 درصد)، افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اكسیدان (كاتالاز21 درصد، آسكوربات پراكسیداز74 درصد)، افزایش كلروفیل برگ (47 درصد) و شاخص سبزینگی (48 درصد) نسبت به شاهد شد. همچنین نتایج نشان داد تیمار تلفیقی سبب افزایش 41 درصدی كارایی مصرف آب برگ، 68 درصدی شاخص عملكرد و 31 درصدی شاخص تفاضل نرمال شده پوشش گیاهی گردید، درحالی كه منجر به كاهش دمای برگ (19 درصد)، مالون دی آلدهاید (35 درصد)، پراكسیدهیدروژن (41 درصد)، هدایت الكتریكی (24 درصد) نسبت به شاهد شد. در ارتباط با وضعیت عناصر غذایی برگ تیمار تلفیقی توانست میزان منیزیم، آهن، سیلیسیم برگ را به ترتیب 74، 73 و 58 درصد افزایش؛ و میزان نیكل و جیوه را به ترتیب 36 و 32 درصد كاهش دهد. از طرفی نتایج حاكی از كاهش 57 درصدی جمعیت شته در تاریخ 11 اردیبهشت ماه و كاهش 58 درصدی جمعیت كنه در 31 خرداد ماه تحت تیمار تركیبی قارچ و نانوسیلیس در مقایسه با شرایط شاهد بود.
بررسی تركیبات اسانس نشان داد میزان لینالول، رزاكساید، سیترونلول و ژرانیول اسانس در تیمار تركیبی افزایش یافت كه بیانگر فعال شدن مسیر بیوسنتز مونوترپن های اكسیژنه تحت تیمارهای آزمایشی می باشد. شناسایی تركیبات معطره با استفاده از SPME-Arrow نشان داد فنیتیل الكل 86-81 درصد تركیبات غالب گل را به خود اختصاص داد . از طرفی نتایج نشان داد كاربرد قارچ به همراه 20 میلی گرم در لیتر نانوسیلیس در ژنوتنیپ C193 منجر به افزایش 56 درصدی لینالول، 63/1 درصدی ژرانیول و افزایش بیش از سه برابری رزاكساید نسبت به شاهد گردید، درحالی كه غلظت بالاتر نانوسیلیس باعث كاهش نسبی آلدئید ها و مشتقات فنیتیل شد.
كلمات كلیدی: گل محمدی، محرك های زیستی، فیزیولوژی گیاه، رشد رویشی و زایشی، اسانس، تركیبات فنولیك، تغذیه، آفات