رضا جعفري
متابولیت های ثانویه ارزش اکولوژیکی و اقتصادی بسیار بالاییدارند. اندازهگیری مقادیر این متابولیتها در گیاهان از طریق آنالیز آزمایشگاهیزمانبر و پرهزینه است. از طرف دیگر در روش آزمایشگاهی نقاطنمونهبرداری قابل تعمیم به سطح گسترده مراتع که دارای تنوع اقلیمی، توپوگرافی وخاک میباشند، نیست. بنابراین، مطالعه حاضر با هدف پتانسیلسنجی دادههای فراطیفی PRISMA بهمنظور تخمین مقدارمتابولیتهای ثانویه در گونههای مرتعی غرب استان اصفهان در مقیاس چشمانداز صورت گرفت. غلظتمتابولیتهای ثانویه و امضاهای طیفی از برگ 42 پایه گونههای مرتعی شامل Astragalus verus ، Astragalus adscendens ، Daphne mucronata، Anabasis aphylla و Phlomis olivieri با استفاده از روشهای آزمایشگاهیو طیفسنجی در محدوده 350 الی 2500 نانومتر استخراج گردید. ترکیباتاسانس، محتوای کل فنول، فلاونوئید، آنتوسیانین، کلروفیل، کاروتنوئید، کلروفیل کل ودرصد فعالیت آنتیاکسیدانی، در گونههای مرتعی در استان اصفهان بررسی شد.نتایج تجزیه ترکیبات اسانس با دستگاه GC/M منتج به شناسائی بیشترینتعداد ترکیب (25 ترکیب شناخته شده) در گونه A.adscendens و کمترین تعداد (12 ترکیب شناخته شده) در گونه D.mucronataشد. بیشترین ترکیبات اسانس در گونه A.adscendens، ترکیب Phthalate (88/59 %)، در As.verus مربوط به Phytol (02/38 %)، در Da.mucronata متعلق به ترکیب Hexanoic acid (05/32 %) و در گونه P.olivieri متعلق به ?-cubebene(94/30 %) بود. نتایج تجزیه متابولیتهای ثانویه نشان دادکه بیشترینمحتوای فنول (mg GAE/gDW 24/18)در گونه D.mucronata، بیشترین محتوایفلاونویید (mgQ/gDW 85/3) در گونه A.verus، بیشترین محتوی آنتوسیانین (mg/gDW23/0) در P.olivieri و بیشترین محتویکلروفیل کل (mg/gDW 27/0) در گونه A.adscendens وجود داشت. کاروتنویید نیز در A.adscendens و D.mucronataبیشترین میزان (mg/g DW03/0) بود و با یکدیگر تفاوت معنیداری نداشتند و بیشترین فعالیتآنتیاکسیدانی (36/71%) در A.verus مشاهدهشد. نتایج FTIR حضور گروههای شیمیایی آلکین، آلکن،الکل، استر، فنول، آلدئید و آلکان در A.adscendens،آلکین، وینیلاتر، استر، کربوکسیلیکاسید، آلکن، آلدئید و الکل در A.verus، الکل، فنول و آلکان درD.mucronata، آمین آلیفاتیک،ترکیبات آروماتیک، آلکان، الکل، آلکن و فنول در A.aphylla و آلکین، الکل، آمین، فنول،کربوکسیلیکاسید، آلکن و ترکیبات نیترو در P.olivieri را تایید نمود. باندهای معرف متابولیتهای ثانویه از طریقایجاد ارتباط بین غلظت متابولیتهای ثانویه و کلیه باندهای طیفی با روش PLSRشناسایی و به کمک مدلهای BRNN، RF، GAM و GLM نقشه تغییرات مکانی متابولیتهای ثانویه تهیه شد. بیشترینضریب تبیین در برآورد غلظت فنول با مدل RF(955/0)، غلظت آنتوسیانین با مدل BRNN (595/0)، غلظت فلاونویید با مدل GLM (759/0) و درصد آنتیاکسیدانی با مدلGLM (631/0) بهدست آمد. یافته هایتحقیق نشان می دهند که دادههای فراطیفی ماهوارهایقابلیت بالایی در تخمین متابولیتهای ثانویه در مقیاسچشمانداز دارند و میتوانند بهعنوان مکمل روشهایآزمایشگاهی در مدیریت گیاهان داوریی مراتع مورد استفاده واقع شوند.

