چکیده

از زمان­های گذشته تاکنون ازگیاهان دارویی در درمان و پیشگیری بیماری‌ها استفاده شده است که این گنجینه باارزشاطلاعاتی بایستی برای استفاده نسل‌های آتی حفظ شود. این مطالعه با هدف جمع‌آوریدانش بومی در زمینه اتنوبوتانی، اتنواکولوژی و اتنوفارماکولوژی در شهرستان کوهچنارواقع در استان فارس انجام شد. دراین مطالعه داده‌های مورد نیاز پیرامون خواصو کاربرد، اطلاعات محیطی و همچنین میزان و نحوه استفاده از   گیاهان دارویی به روش پرسشنامه و انجام مصاحبهحضوری از تعداد 30   نفر از افراد روستایی و30 نفر در مناطق شهری آشنا با گیاهان دارویی گردآوری شد. در این پژوهش برای تجزیهو تحلیل داده‌ها از روش آمار توصیفی (جدول و نمودارهای آماری) و آمار استنباطی(آزمون kاسکوئر و آزمون من ویتنی) استفاده شد. نتایج نشان داد که تعداد 64 گونه دارویی دراین منطقه مورد استفاده قرار می‌گیرد که تعداد 11 گونه از عطاری‌ها تهیه می‌شود و53 گونه دیگر به صورت خودرو در رویشگاه‌های مختلف شهرستان رویش دارد. تیره نعناعیان(Lamiaceae)با 9 گونه، تیره گل چتریان (Apiaceae) با 8 گونه و تیره کاسنی (Asteraceae)با 7 گونه بیش‌ترین سهم را در ترکیب گیاهان دارویی   استفاده شده در منطقه داشتند. ساکنان شهرستان کوهچنار عمدتا گیاهان را بهصورت خشک استفاده می‌کنند و برگ گیاهان بیش‌ترین قسمت مورد استفاده گیاهان دارویی دراین منطقه بود. بیش‌ترین کاربرد دارویی گیاهان دارویی منطقه به ترتیب مربوط به بیماری‌های گوارشی(11/23 درصد)،زنان و زایمان (41/13 درصد) و پوست ومو (19/12 درصد) بود. در این تحقیق گونه‌های بنه، بابونه، بادام کوهی وبلوط دارای بالاترین فراوانی نسبی نقل قول بودند و گونه‌های بادام کوهی، بنه، پونهو کنار دارای بالاترین میزان اهمیت فرهنگی بودند. نتایج آزمون کایاسکوئر نشان داد که بین   ویژگی‌های فردیاعم از سن، جنسیت، درآمد شخص وشغل افراد با اتنوبوتانی رابطه معنی‌داری وجود داردو از هم مستقل نیستند اما بین تحصیلات و درآمد خانواده این افراد با اتنوبوتانیرابطه معنی‌داری وجود نداشت. همچنین بین ویژگی‌های فردی اعم ازسن، جنسیت و شغلافراد با اتنوفارماکولوژی و اتنواکولوژی رابطه معنی‌داری وجود داشت اما بین تحصیلات،درآمد شخص و خانواده با این موارد رابطه معنی‌داری مشاهده نشد. نتایج آزمون من ویتنینشان داد که اطلاعات اتنوبوتانی و اتنواکولوژی افراد روستایی و شهری، افراد باسوادو بی‌سواد و همچنین مردان و زنان با هم اختلاف معنی‌داری دارند . نتایج نشان دادکه اطلاعات اتنوفارکولوژی بین افراد شهری و روستایی و زنان و مردان با هم تفاوتمعنی‌داری دارند اما این دانش در افراد باسواد و بی‌سواد تفاوت معنی‌داری نداشت.نتایج نشان داد که مردم منطقه مطالعاتی اطلاعات ارزشمند و منحصر بفردی راجع بهگیاهان دارویی داشته بنحوی که در این مطالعه برای اولین بار استفاده دارویی از چوبگیاه ارژن و میوه لاله واژگون گزارش شد. انجام این گونه مطالعات می‌تواند برای کشفداروهای جدید گیاهی جهت درمان بیماری‌های مختلف استفاده شود.

واژه‌های کلیدی : دانشبومی، بیماری، خواص دارویی، خصوصیات فردی، آمار توصیفی، آمار استنباطی